Iran thay đổi cuộc chơi?

Căng thẳng Mỹ - Iran tiếp tục leo thang khi Tehran gia tăng kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thương mại toàn cầu. Diễn biến mới không chỉ làm gia tăng rủi ro địa chính trị mà còn có thể tác động trực tiếp đến giá dầu, lạm phát và triển vọng của nhiều nhóm doanh nghiệp năng lượng.

Dù cả Washington và Tehran đều chưa phát tín hiệu muốn mở rộng thành xung đột toàn diện, nguy cơ gián đoạn vận tải qua Hormuz vẫn khiến thị trường năng lượng toàn cầu duy trì trạng thái thận trọng. Đây sẽ là biến số quan trọng đối với giá dầu trong nửa cuối năm 2026.

Căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục bước sang giai đoạn mới khi Iran gia tăng các biện pháp kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, sau loạt cuộc không kích của Mỹ nhằm đáp trả các hành động của Tehran. Những diễn biến mới đang làm gia tăng lo ngại về khả năng gián đoạn nguồn cung năng lượng, trong bối cảnh Hormuz vẫn là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thương mại toàn cầu.

Theo các phân tích quốc tế, điểm mấu chốt nằm ở việc Iran muốn tăng cường quyền kiểm soát đối với các tuyến hàng hải đi qua Hormuz. Trong khi Mỹ và các đồng minh ủng hộ hành lang vận tải sát bờ biển Oman, Tehran muốn tàu thương mại di chuyển theo tuyến gần lãnh hải Iran nhằm gia tăng khả năng giám sát và kiểm soát.

Đây được xem là "lá bài" chiến lược của Iran. Thay vì đối đầu trực diện bằng sức mạnh quân sự, Tehran có thể sử dụng lợi thế địa lý để gây áp lực lên hoạt động vận tải năng lượng toàn cầu. Việc sử dụng các phương tiện chi phí thấp như UAV hay xuồng cao tốc cũng giúp Iran duy trì sức ép mà không cần mở rộng thành xung đột quy mô lớn.

Ở chiều ngược lại, Mỹ vẫn sở hữu ưu thế quân sự vượt trội nhưng phải cân nhắc nhiều yếu tố. Một chiến dịch quân sự kéo dài không chỉ làm gia tăng chi phí quốc phòng mà còn ảnh hưởng tới các ưu tiên chiến lược khác, đặc biệt trong bối cảnh Washington vẫn phải phân bổ nguồn lực cho nhiều khu vực trên thế giới.

Đối với thị trường tài chính, điều nhà đầu tư quan tâm nhất không chỉ là diễn biến quân sự mà là tác động tới nguồn cung dầu. Nếu lưu lượng vận chuyển qua Hormuz tiếp tục bị hạn chế, giá dầu có thể duy trì ở vùng cao hơn, kéo theo áp lực lên chi phí năng lượng và lạm phát toàn cầu.

Điều này tạo ra tác động trái chiều tới các nhóm doanh nghiệp niêm yết. Nhóm khai thác dầu khí thượng nguồn có thể hưởng lợi nếu giá dầu duy trì ở mức cao. Trong khi đó, các doanh nghiệp tiêu thụ nhiều nhiên liệu như vận tải, hàng không, logistics hay hóa chất có thể chịu áp lực về chi phí đầu vào.

Ở góc độ vĩ mô, giá dầu tăng cũng có thể ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ của nhiều nền kinh tế khi áp lực lạm phát quay trở lại. Đây là yếu tố thị trường sẽ theo dõi sát trong bối cảnh các ngân hàng trung ương vẫn thận trọng với lộ trình điều chỉnh lãi suất.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng khả năng bùng phát một cuộc chiến toàn diện vẫn chưa phải kịch bản cơ sở. Cả Mỹ và Iran đều có những ràng buộc về kinh tế và chính trị khiến hai bên vẫn để ngỏ cánh cửa đàm phán, dù các hành động trả đũa có thể còn tiếp diễn.

Với nhà đầu tư, Hormuz hiện không chỉ là một điểm nóng địa chính trị mà còn là biến số quan trọng ảnh hưởng tới giá dầu, lạm phát, chi phí doanh nghiệp và tâm lý dòng tiền trên thị trường chứng khoán toàn cầu trong những tháng cuối năm 2026.