Iran "mất niềm tin" với Mỹ?

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố Tehran không còn tin tưởng các cuộc đàm phán với Washington, trong khi Iran vẫn chờ phản hồi về đề xuất mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt giao tranh. Diễn biến này khiến triển vọng ngoại giao trở nên mong manh, đồng thời duy trì rủi ro đối với dầu mỏ và vận tải biển.

Mâu thuẫn nằm ở chỗ Iran không muốn từ bỏ ngoại giao, nhưng cũng yêu cầu những bảo đảm đủ lớn để tránh lặp lại vòng đàm phán – xung đột – trừng phạt.

Trong cuộc phỏng vấn phát sóng ngày 26/9, Tổng thống Pezeshkian cho biết Iran “không còn tin tưởng” vào phía Mỹ sau khi các vòng đàm phán trước đó đi kèm các cuộc tấn công và trừng phạt. Tuy nhiên, Tehran vẫn khẳng định khủng hoảng chỉ có thể được giải quyết thông qua đàm phán.

Đáng chú ý, Iran đã đưa ra một lộ trình kéo dài 7 ngày. Theo đề xuất, những bước đầu tiên cần 4–5 ngày, Hormuz có thể được mở lại vào ngày thứ 6 và sang ngày thứ 7 hai bên bắt đầu đàm phán về các vấn đề còn lại, trong đó có chương trình hạt nhân.

Đổi lại, Tehran yêu cầu Washington dỡ phong tỏa các cảng Iran, miễn trừ trừng phạt đối với hoạt động bán dầu và giải phóng khoảng 12 tỷ USD tài sản bị đóng băng. Reuters cho biết Hormuz đã trở thành một trong những điểm mặc cả trung tâm, bởi Mỹ muốn khôi phục tự do hàng hải còn Iran cần giảm sức ép kinh tế.

Với thị trường năng lượng, Hormuz có ý nghĩa đặc biệt. Trước chiến tranh, khoảng 1/5 lượng dầu khí giao dịch toàn cầu đi qua tuyến đường biển này. Bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy khả năng mở cửa trở lại đều có thể tác động tới kỳ vọng nguồn cung và chi phí vận tải; ngược lại, căng thẳng kéo dài duy trì phần bù rủi ro địa chính trị trong giá dầu.

Diễn biến giá đã cho thấy mức độ nhạy cảm này. Ngày 20/9, Brent giảm 3,4% xuống 100,34 USD/thùng khi thị trường kỳ vọng ngoại giao Mỹ - Iran có thể tiến triển. Điều đó cho thấy mỗi tín hiệu về Hormuz đều có khả năng nhanh chóng truyền sang thị trường dầu và các ngành sử dụng nhiên liệu lớn.

Với doanh nghiệp Việt Nam, tác động có thể lan qua giá nhiên liệu, logistics, vận tải biển và chi phí đầu vào. Ngành hàng không, vận tải và sản xuất tiêu thụ nhiều năng lượng có độ nhạy cao hơn, trong khi doanh nghiệp dầu khí có thể chịu tác động theo hướng khác tùy giá bán, sản lượng và chi phí.

Điểm khó hiện nay là khoảng cách giữa hai bên vẫn lớn. Iran muốn những bảo đảm cụ thể trước khi nhượng bộ, trong khi Washington tiếp tục duy trì sức ép. Vì vậy, Hormuz không chỉ là tuyến vận tải năng lượng mà đã trở thành biến số quan trọng của cả bàn đàm phán.