Iran chính thức có lãnh tụ tối cao mới sau Ali Khamenei

Quyết định này ngay lập tức thu hút phản ứng từ Mỹ và Israel, trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông leo thang và thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh.

Các giáo sĩ cấp cao Iran cho biết Hội đồng Chuyên gia gồm 88 thành viên đã chọn ông Mojtaba Khamenei làm lãnh tụ tối cao mới của nước Cộng hòa Hồi giáo, kế nhiệm cha ông là Ayatollah Ali Khamenei.

Ông Mojtaba Khamenei.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng gửi lời chúc mừng, gọi việc bổ nhiệm này là “bình minh của một giai đoạn mới đối với cách mạng và hệ thống cai trị của Iran”. Mojtaba Khamenei từ lâu được cho là có quan hệ chặt chẽ với lực lượng này và nhận được sự ủng hộ đáng kể từ IRGC.

Ông Mojtaba Khamenei năm nay 56 tuổi, là giáo sĩ kiêm nhân vật có ảnh hưởng trong chính trường Iran. Việc ông được chọn đánh dấu lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, quyền lực tối cao của Iran chuyển giao trong cùng một gia đình.

Chức vụ lãnh tụ tối cao là vị trí quyền lực nhất tại Iran, vừa giữ vai trò lãnh đạo tôn giáo vừa kiểm soát các quyết định chiến lược của nhà nước. Kể từ khi hệ thống này được thiết lập sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Iran mới chỉ có hai lãnh tụ tối cao trước đó là Ayatollah Ruhollah Khomeini và Ayatollah Ali Khamenei.

Mỹ và Israel phản ứng

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết việc Mojtaba Khamenei trở thành lãnh tụ tối cao Iran là một kết cục “không thể chấp nhận”.

Phát biểu với Axios, ông Trump nói Washington mong muốn Iran có một lãnh đạo có thể mang lại “hòa hợp và hòa bình”. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng Mỹ không nhất thiết quan tâm Iran có trở thành một nền dân chủ hay không, miễn là lãnh đạo mới “công bằng, chính trực và có quan hệ tốt với Mỹ cùng các đồng minh ở Trung Đông”.

Khi được hỏi liệu Mỹ có chấp nhận một lãnh đạo tôn giáo tại Iran hay không, ông Trump cho rằng điều đó còn phụ thuộc vào con người cụ thể. “Tôi không có vấn đề với các lãnh đạo tôn giáo. Tôi làm việc với nhiều người trong số họ và họ rất tuyệt”, ông nói.

Trong khi đó, Israel tuyên bố sẽ tiếp tục nhắm mục tiêu vào bất kỳ ai kế nhiệm vị trí lãnh tụ tối cao Iran. Quân đội Israel khẳng định “cánh tay dài của nhà nước Israel” sẽ truy đuổi những người có liên quan đến việc lựa chọn và duy trì lãnh đạo mới.

Một quan chức Israel cũng cho rằng người dân Iran có thể không muốn “thay thế một Ayatollah này bằng một Ayatollah khác”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. 

Tác động đến thị trường

Diễn biến chính trị tại Iran lập tức gây biến động trên thị trường năng lượng. Giá dầu thế giới tăng hơn 10% khi thị trường mở cửa tối 8/3, lần đầu vượt mốc 100 USD/thùng sau gần bốn năm và hiện dao động quanh mức 104 USD/thùng.

Trong khi đó, hợp đồng tương lai của các chỉ số chứng khoán lớn tại Mỹ như S&P 500, Nasdaq Composite và Dow Jones Industrial Average đều giảm khoảng 1,5%, phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư trước nguy cơ bất ổn gia tăng ở Trung Đông.

Lo ngại về đường lối cứng rắn

Cựu giám đốc CIA David Petraeus nhận định việc Mojtaba Khamenei lên nắm quyền là một lựa chọn “đáng tiếc”, bởi nhiều khả năng ông sẽ tiếp tục đường lối cứng rắn của cha mình.

Theo ông Petraeus, Mojtaba Khamenei thậm chí chưa phải là một ayatollah có vị thế cao trong giới giáo sĩ, dù điều này không phải là tiền lệ chưa từng có. Ông Ali Khamenei trước đây cũng không phải nhân vật nổi bật khi được chọn làm lãnh tụ tối cao.

Một số nhà quan sát từng kỳ vọng Iran sẽ lựa chọn một lãnh đạo thực dụng hơn, có thể sẵn sàng nhượng bộ trong các vấn đề như chương trình hạt nhân hoặc tên lửa. Tuy nhiên, theo Petraeus, điều đó dường như chưa xảy ra.

Cảnh báo từ Washington

Trong phát biểu ngày 8/3, Tổng thống Donald Trump còn cho rằng lãnh tụ tối cao mới của Iran “sẽ không tồn tại lâu” nếu không nhận được sự chấp thuận từ Washington.

“Ông ta sẽ phải có sự chấp thuận từ chúng tôi. Nếu không, ông ta sẽ không tồn tại lâu”, ông Trump nói trong cuộc phỏng vấn với ABC News.

Nhà lãnh đạo Mỹ nhiều lần nhấn mạnh Washington muốn có tiếng nói trong việc định hình lãnh đạo tương lai của Iran, nhằm tránh việc phải “quay lại giải quyết cùng một vấn đề sau mỗi thập kỷ”.