Hormuz bị phong tỏa: "Cơn ác mộng" dầu mỏ thập niên 1970 đang trở lại?

Việc Iran chính thức phong tỏa eo biển Hormuz – "động mạch chủ" cung cấp 20% lượng dầu toàn cầu – đang đẩy thị trường năng lượng vào kịch bản tồi tệ nhất trong nửa thế kỷ qua. Giới phân tích cảnh báo, nếu dòng chảy qua điểm nghẽn này bị ngắt quãng, thế giới sẽ đối mặt với một cú sốc kinh tế còn khốc liệt hơn cả cuộc khủng hoảng dầu mỏ lịch sử những năm 1970.

Tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz của Iran đang đẩy thị trường năng lượng vào trạng thái cảnh giác cao độ. Tuyến vận tải chiếm tới 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu đối mặt nguy cơ gián đoạn, kéo theo kịch bản giá dầu tăng sốc.

Căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Biển Arab. Iran cảnh báo sẽ tấn công tàu thuyền đi qua khu vực, trong khi các hãng vận tải bắt đầu nhận được thông điệp hạn chế lưu thông.

Hormuz được xem là “điểm nghẽn” quan trọng nhất của thương mại năng lượng toàn cầu. Mỗi ngày có khoảng 13–20 triệu thùng dầu đi qua đây, tương đương 20–30% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển thế giới. Phần lớn xuất khẩu của Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Iraq, Iran và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Qatar đều phụ thuộc vào tuyến đường này.

Không gian hàng hải hẹp khiến khu vực trở nên đặc biệt nhạy cảm: chỉ cần gián đoạn ngắn hạn cũng đủ đẩy giá dầu và LNG tăng vọt.

Hormuz bị phong tỏa: "Cơn ác mộng" dầu mỏ thập niên 1970 đang trở lại?

Bản đồ khu vực eo biển Hormuz

Thị trường lập tức phản ứng

Ngay cả trước khi có xác nhận chính thức về phong tỏa, giá dầu đã tăng mạnh. Dầu Brent có lúc vọt lên trên 84 USD/thùng, trong khi WTI tiến sát 75 USD/thùng. Từ đầu năm, Brent đã tăng gần 19%, phản ánh mức độ rủi ro địa chính trị ngày càng lớn.

Các chuyên gia cảnh báo nếu gián đoạn kéo dài, giá dầu có thể vượt mốc 100 USD/thùng. Không chỉ dầu thô, thị trường LNG cũng đứng trước nguy cơ tái lập mặt bằng giá cao như năm 2022.

Liệu có tái diễn cú sốc kiểu thập niên 1970?

Giá dầu bất ngờ tăng vọt

Điều khiến thị trường lo ngại không chỉ là sản lượng của Iran, mà là khả năng cả tuyến vận tải năng lượng toàn cầu bị tê liệt. Trong kịch bản xấu nhất – Hormuz đóng cửa hoàn toàn và các cơ sở dầu mỏ khu vực bị tấn công – cú sốc có thể vượt quy mô các cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 hay 1979.

Liên minh OPEC+ đã nâng nhẹ hạn ngạch sản lượng tháng 4 nhằm trấn an thị trường. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định sản lượng tăng thêm sẽ không đủ ý nghĩa nếu dầu không thể lưu thông qua Hormuz. “Lưu thông quan trọng hơn sản lượng” – nhận định này đang trở thành tâm điểm.