Hai sổ kế toán, ranh giới nào là vi phạm?

Cơ quan quản lý thuế vừa phát đi thông điệp dằn mặt đanh thép trước thực trạng nhiều đơn vị cố tình vận hành song song hai hệ thống sổ sách kế toán – một chiêu trò tinh vi hòng bóp méo doanh thu và tước đoạt tiền thuế của Nhà nước.

Việc bóc trần những đại án nghìn tỷ liên quan đến lỗi hệ thống này là lời cảnh báo nghiêm khắc rằng mọi dữ liệu ẩn giấu đều phải lộ diện trước các công cụ tầm soát công nghệ cao.

Hai sổ kế toán, ranh giới nào là vi phạm?

Cơ quan thuế vừa đưa ra cảnh báo về tình trạng doanh nghiệp sử dụng từ hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên nhằm che giấu doanh thu, giảm nghĩa vụ thuế hoặc hợp thức hóa các giao dịch ngoài sổ sách.

Những dấu hiệu thường gặp gồm chênh lệch giữa doanh thu thực tế, hóa đơn và dòng tiền; dữ liệu không đồng nhất giữa sổ kế toán với tờ khai thuế; doanh thu phát sinh nhưng không được phản ánh đầy đủ trên hóa đơn, chứng từ; hoặc số liệu giữa phần mềm quản trị nội bộ và hồ sơ kê khai thuế có sự khác biệt bất thường.

Ngoài ra, việc sử dụng nhiều phần mềm bán hàng không đồng bộ, hạch toán chi phí bằng hóa đơn không hợp pháp hay lưu trữ các bộ dữ liệu riêng biệt cũng được xếp vào nhóm dấu hiệu cần theo dõi.

Theo quy định, các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm lập từ hai hệ thống sổ kế toán tài chính hoặc báo cáo tài chính không thống nhất; không ghi nhận đầy đủ tài sản, công nợ; giả mạo, sửa chữa chứng từ; kê khai doanh thu thấp hơn thực tế; phân bổ chi phí sai bản chất hoặc thực hiện các giao dịch liên kết không đúng quy định.

Không phải mọi hệ thống song song đều vi phạm

Cơ quan thuế nhấn mạnh doanh nghiệp sẽ không bị coi là vi phạm nếu sử dụng đồng thời kế toán tài chính và kế toán quản trị, báo cáo nội bộ, báo cáo phân tích, dự toán kinh doanh, hệ thống ERP, POS, BI hoặc các công cụ quản trị khác.

Điều kiện là toàn bộ dữ liệu phải có khả năng đối chiếu, giải trình minh bạch và không được sử dụng để che giấu doanh thu, tài sản, nợ phải trả hay nghĩa vụ thuế.

Do đó, ranh giới giữa quản trị doanh nghiệp và vi phạm pháp luật không nằm ở số lượng hệ thống được sử dụng, mà nằm ở mục đích và tính trung thực của dữ liệu.

Hậu quả có thể không dừng ở xử phạt hành chính

Theo cơ quan thuế, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính là hành vi bị cấm tuyệt đối. Tùy tính chất và mức độ, doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính trong lĩnh vực kế toán, thuế; truy thu số thuế thiếu, tính tiền chậm nộp và bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu trốn thuế hoặc gian lận nghiêm trọng.

Thời gian qua, nhiều vụ việc lớn đã bị phát hiện. Trong một vụ án tại Hà Nội, doanh thu thực tế của doanh nghiệp được xác định khoảng 13.700 tỷ đồng, cao hơn gần 9.700 tỷ đồng so với số liệu kê khai thuế, gây thiệt hại cho ngân sách khoảng 150 tỷ đồng.

Ở một vụ án khác liên quan lĩnh vực xuất khẩu lao động, cơ quan điều tra xác định các đối tượng đã lập hai hệ thống sổ sách, che giấu hơn 1.206 tỷ đồng doanh thu ngoài sổ kế toán, gây thất thu thuế hơn 241 tỷ đồng.

Trước thực tế này, cơ quan thuế khuyến nghị doanh nghiệp thường xuyên đối chiếu dữ liệu giữa sổ kế toán, hóa đơn điện tử và các giao dịch thanh toán; đồng thời lưu trữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ để phục vụ công tác kiểm tra, thanh tra khi cần thiết.