Hà Nội "tính" mở đại lộ xuyên nội đô?

Hà Nội đang nghiên cứu mở rộng Quốc lộ 1 đoạn từ Ba Đình đến giáp Ninh Bình theo hình thức PPP, với quy mô mặt cắt có thể lên tới 90m nhằm tháo gỡ điểm nghẽn giao thông cửa ngõ phía Nam. Dù được kỳ vọng tạo động lực phát triển kinh tế – đô thị, dự án cũng đặt ra thách thức rất lớn về giải phóng mặt bằng khi có thể ảnh hưởng tới hàng chục nghìn hộ dân.

Hà Nội chính thức khởi động bước rà soát, khảo sát cho đề án mở rộng Quốc lộ 1 từ Ba Đình đến ranh giới Ninh Bình theo mô hình PPP, mở ra một cuộc “đại chỉnh sửa” hạ tầng giao thông xuyên nội đô, kỳ vọng tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài và tái định hình động lực phát triển cửa ngõ phía Nam Thủ đô.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, việc nghiên cứu dự án mở rộng Quốc lộ 1 được triển khai trên cơ sở chỉ đạo của UBND thành phố nhằm xem xét chủ trương đầu tư đối với tuyến giao thông huyết mạch kết nối Thủ đô với các tỉnh phía Nam. Trên tinh thần đó, Sở đề nghị các sở, ngành và đơn vị liên quan chủ động phối hợp triển khai các nội dung theo phân công, bảo đảm dự án được nghiên cứu một cách đồng bộ, hiệu quả và có tính khả thi cao.

Đoạn Quốc lộ 1 qua địa phận Hà Nội được đưa vào nghiên cứu có tổng chiều dài khoảng 38,8km, bắt đầu từ ngã ba Điện Biên Phủ – Lê Duẩn (khu vực quận Ba Đình cũ) và kết thúc tại ranh giới giữa Hà Nội và tỉnh Ninh Bình. Theo đề xuất ban đầu của nhà đầu tư, mặt cắt ngang tuyến đường có thể được mở rộng tối đa lên tới 90m, tùy thuộc vào kết quả dự báo lưu lượng giao thông và mức độ tác động đến hệ thống công trình hiện hữu dọc tuyến.

Thực tế hiện nay cho thấy sự chênh lệch lớn về quy mô hạ tầng trên toàn tuyến. Đoạn từ Ba Đình đến ga Văn Điển, dài khoảng 10km, đã được đầu tư tương đối đồng bộ với mặt cắt ngang 30–40m, tương đương 8 làn xe cơ giới. Ngược lại, đoạn từ ga Văn Điển đến giáp tỉnh Ninh Bình, dài khoảng 18km, vẫn trong tình trạng nhỏ hẹp, mặt đường phổ biến chỉ 10–15m với 2–4 làn xe. Chính sự “thắt cổ chai” này khiến Quốc lộ 1 thường xuyên quá tải, đặc biệt vào giờ cao điểm và các dịp lễ, Tết, làm suy giảm nghiêm trọng năng lực lưu thông của cửa ngõ phía Nam Hà Nội.

Để tránh đầu tư manh mún, chồng chéo và lãng phí nguồn lực, Sở Xây dựng Hà Nội yêu cầu tạm dừng triển khai các dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 1 đã có chủ trương nhưng chưa tổ chức thi công. Các chủ đầu tư liên quan phải bàn giao đầy đủ hồ sơ, tài liệu để nhà đầu tư đề xuất dự án mới tiếp nhận, kế thừa và nghiên cứu trên một chỉnh thể thống nhất.

Bên cạnh yêu cầu về thiết kế đồng bộ cho toàn tuyến, Sở Xây dựng nhấn mạnh trách nhiệm phối hợp của nhà đầu tư với Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội nhằm xác định phương án tuyến, vị trí tuyến đường phù hợp với quy hoạch. Đồng thời, các giải pháp chỉnh trang và tái thiết đô thị hai bên tuyến cũng cần được tính toán song song, qua đó tạo thêm nguồn lực cho đầu tư hạ tầng và nâng cao diện mạo không gian đô thị.

Một nội dung then chốt khác là việc đánh giá toàn diện tính khả thi của dự án, đặc biệt trong trường hợp triển khai theo hình thức đối tác công – tư (PPP). Nhà đầu tư phải làm rõ các ưu điểm, hạn chế, phương án tổ chức thực hiện và lộ trình đầu tư, gửi báo cáo tổng hợp về Sở Xây dựng trước ngày 15/1 để làm cơ sở báo cáo UBND thành phố xem xét, quyết định.

Nếu được triển khai, dự án mở rộng Quốc lộ 1 lên quy mô 90m được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết căn bản tình trạng ùn tắc kéo dài tại khu vực phía Nam Hà Nội, đồng thời tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội cho các huyện Thường Tín, Phú Xuyên và vùng phụ cận nhờ hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, thách thức lớn nhất của dự án nằm ở công tác giải phóng mặt bằng. Với quy mô mở rộng gấp hơn hai lần hiện trạng, dự án có thể phải thu hồi một quỹ đất rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp tới hàng chục nghìn hộ dân cùng nhiều cơ quan, cơ sở sản xuất – kinh doanh và hệ thống hạ tầng kỹ thuật dọc tuyến.

Bài toán giải phóng mặt bằng vì vậy không chỉ đòi hỏi nguồn kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khổng lồ, mà còn cần một lộ trình triển khai bài bản, minh bạch và nhất quán, nhằm bảo đảm ổn định đời sống người dân, hạn chế tối đa xáo trộn xã hội và tránh nguy cơ kéo dài tiến độ của một dự án hạ tầng mang tính chiến lược.