Giá xăng, thực phẩm leo thang: Cú sốc dầu khí đang đánh thẳng vào túi tiền người dân

Theo Liên Hợp Quốc, những căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang tạo ra hiệu ứng lan rộng vượt ra ngoài khu vực vùng Vịnh, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng và chuỗi cung ứng trên khắp châu Á – Thái Bình Dương.

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng nằm ở Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Khi hoạt động vận chuyển qua đây bị gián đoạn, áp lực lập tức dồn lên giá năng lượng và hệ thống logistics toàn cầu.

Nam Á đối mặt “cú sốc kép”

Tại Pakistan, giá xăng dầu và thực phẩm tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn, khiến người dân phải xếp hàng dài tại các trạm nhiên liệu. Chính phủ đã áp dụng tuần làm việc 4 ngày và khuyến khích làm việc từ xa nhằm giảm áp lực tiêu thụ năng lượng.

Ở Sri Lanka, tình hình cũng trở nên căng thẳng khi nước này buộc phải tái áp dụng chế độ phân phối nhiên liệu. Hoạt động công cộng bị cắt giảm, trường học chuyển sang học 4 ngày/tuần và mức tiêu thụ xăng dầu bị giới hạn nghiêm ngặt. Nguy cơ tái diễn cuộc khủng hoảng năm 2022 đang khiến giới chức nước này lo ngại.

Trong khi đó, Nepal chịu tác động gián tiếp nhưng không kém phần nghiêm trọng khi hàng triệu lao động tại Trung Đông – nguồn đóng góp lớn cho kiều hối – bị mất việc hoặc mắc kẹt, đe dọa tới nguồn thu chiếm khoảng 25% GDP.

Các nền kinh tế lớn khẩn trương ứng phó

Trước diễn biến bất lợi, nhiều nền kinh tế lớn đã nhanh chóng triển khai các biện pháp đối phó.

Nhật Bản – quốc gia phụ thuộc lớn vào dầu nhập khẩu từ Trung Đông – đã xả kho dự trữ quy mô lớn nhằm bình ổn giá trong nước.

Trung Quốc tận dụng nguồn dự trữ khổng lồ, đồng thời xem xét thúc đẩy thanh toán dầu bằng đồng nội tệ để giảm phụ thuộc vào USD.

Tại Đông Nam Á, Philippines áp dụng tuần làm việc 4 ngày và siết tiêu thụ điện, trong khi Thái Lan tăng cường dự trữ và đa dạng hóa nguồn cung.

Riêng Myanmar đang rơi vào tình trạng thiếu hụt nhiên liệu nghiêm trọng, khiến hệ thống vận tải và hoạt động cứu trợ bị đình trệ, làm trầm trọng thêm khó khăn kinh tế vốn đã kéo dài.

Hiệu ứng lan rộng toàn cầu

Theo các chuyên gia của ESCAP, cú sốc năng lượng lần này không chỉ đẩy giá dầu tăng cao mà còn kéo theo chi phí vận tải, phân bón và sản xuất cùng leo thang.

Ước tính cho thấy giá dầu đã tăng khoảng 45%, khí đốt tăng 55% và phân bón tăng 35% kể từ cuối tháng 2. Điều này có thể đẩy lạm phát khu vực lên mức 4,6% trong năm 2026, đồng thời làm chậm tăng trưởng kinh tế của các nước đang phát triển xuống khoảng 4%.

Đáng lo ngại, việc thiếu hụt phân bón đang đe dọa an ninh lương thực của gần 2 tỷ người tại Nam Á, trong khi chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục bị gián đoạn, ảnh hưởng tới nhiều ngành công nghiệp trọng điểm.

Nỗi lo lớn nhất: sinh kế người dân

Dù các chính phủ đang nỗ lực ổn định tình hình bằng các biện pháp tài khóa và tiền tệ, tác động sâu rộng nhất vẫn là lên đời sống người dân.

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), rủi ro lớn nhất không nằm ở các con số vĩ mô mà ở việc chi phí sinh hoạt gia tăng đang trực tiếp bào mòn thu nhập của từng hộ gia đình.

Khi giá năng lượng, thực phẩm và hàng hóa thiết yếu cùng leo thang, những biến động địa chính trị xa xôi đang dần trở thành gánh nặng hiện hữu trong cuộc sống thường nhật của hàng triệu người trên toàn thế giới.