Giá nhiên liệu tăng sốc vì xung đột Trung Đông, hàng loạt hãng bay đứng trước nguy cơ phá sản

Xung đột tại Trung Đông đang tạo ra cú sốc mới cho ngành hàng không toàn cầu khi giá nhiên liệu tăng vọt, chi phí vận hành leo thang và nhiều tuyến bay trọng yếu bị gián đoạn. IATA đã cắt giảm gần một nửa dự báo lợi nhuận năm 2026, đồng thời cảnh báo nguy cơ phá sản hoặc bị thâu tóm đối với nhiều hãng hàng không quy mô nhỏ.

Ngành hàng không thế giới đang đối mặt với một cú sốc lớn khi giá nhiên liệu tăng mạnh do căng thẳng leo thang tại Trung Đông. Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) vừa cắt giảm gần một nửa dự báo lợi nhuận năm 2026 của toàn ngành, cho rằng chi phí nhiên liệu leo thang cùng những gián đoạn trên các tuyến hàng không trọng yếu đang bào mòn lợi nhuận của các hãng bay.

Theo báo cáo thường niên được IATA công bố tại cuộc họp ở Rio de Janeiro, lợi nhuận ròng hợp nhất của ngành hàng không toàn cầu năm 2026 hiện được dự báo đạt khoảng 23 tỷ USD, giảm mạnh so với mức dự báo trước đó là 41 tỷ USD. Con số này cũng thấp hơn đáng kể so với mức lợi nhuận 45 tỷ USD ghi nhận trong năm 2025.

IATA hiện đại diện cho hơn 370 hãng hàng không, chiếm khoảng 85% lưu lượng vận tải hàng không toàn cầu.

Mặc dù nhu cầu đi lại vẫn duy trì tích cực, hệ số sử dụng ghế tiếp tục tăng và doanh thu toàn ngành được kỳ vọng vượt mốc 1.100 tỷ USD, triển vọng lợi nhuận lại bị ảnh hưởng nặng nề bởi các yếu tố địa chính trị và biến động chi phí nhiên liệu.

Ông Willie Walsh, Tổng giám đốc IATA, cho biết hai nguyên nhân chính khiến tổ chức này phải hạ mạnh dự báo lợi nhuận là giá nhiên liệu hàng không tăng cao hơn nhiều so với dự kiến và những gián đoạn nghiêm trọng đối với các hãng hàng không hoạt động tại khu vực Vùng Vịnh.

“Giá nhiên liệu tăng mạnh và những khó khăn mà các hãng hàng không tại Trung Đông đang phải đối mặt đã buộc chúng tôi phải điều chỉnh dự báo,” ông Walsh chia sẻ với Reuters bên lề sự kiện.

Nguy cơ phá sản và làn sóng cắt giảm đường bay

Theo lãnh đạo IATA, áp lực chi phí ngày càng lớn có thể khiến một số hãng hàng không quy mô nhỏ không đủ sức chống đỡ. Ông dự báo trong năm nay và năm tới sẽ xuất hiện thêm các vụ phá sản hoặc thâu tóm trong ngành.

Spirit Airlines của Mỹ đã ngừng hoạt động vào tháng trước và được xem là hãng hàng không đầu tiên chịu tác động trực tiếp từ cuộc khủng hoảng hiện nay.

Để bảo vệ lợi nhuận, nhiều hãng bay được dự báo sẽ cắt giảm các đường bay hoạt động kém hiệu quả. Trong khi đó, giá vé máy bay - vốn đã tăng đáng kể kể từ khi chiến sự Iran bùng phát - nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao.

Theo ông Walsh, nhu cầu đi lại vẫn khá mạnh trong khi năng lực khai thác bị thu hẹp, tạo điều kiện để giá vé tiếp tục neo cao trong thời gian tới.

Giá nhiên liệu tăng mạnh, chi phí ngành hàng không đội thêm gần 100 tỷ USD

Xung đột tại Trung Đông, khởi phát sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, đã khiến nhiều khu vực không phận bị hạn chế hoặc đóng cửa.

Điều này buộc các hãng hàng không phải điều chỉnh lộ trình, bay vòng qua các khu vực an toàn hơn. Nhiều chuyến bay kéo dài thêm hàng giờ, làm tăng đáng kể lượng nhiên liệu tiêu thụ và tạo áp lực lên năng lực vận tải vốn đã hạn chế.

Song song với đó, giá dầu tăng mạnh do lo ngại nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn. Giá nhiên liệu hàng không theo đó leo thang, trong khi biên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu cũng gia tăng, khiến chi phí hoạt động của các hãng bay chịu thêm sức ép.

Các hãng hàng không Trung Đông như Emirates, Qatar Airways và Etihad Airways được đánh giá là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi hoạt động trong khu vực có mức độ bất ổn cao.

IATA cho rằng phần lớn các hãng hàng không trên thế giới vẫn có thể duy trì lợi nhuận, dù thấp hơn trước. Tuy nhiên, các hãng bay tại Trung Đông có nguy cơ rơi vào tình trạng thua lỗ do nhu cầu đi lại suy giảm và các tác động trực tiếp từ chiến sự.

Theo dự báo mới nhất, tổng chi phí nhiên liệu của ngành hàng không toàn cầu sẽ tăng lên khoảng 350 tỷ USD trong năm nay, cao hơn gần 100 tỷ USD so với mức 252 tỷ USD của năm 2025. Nhiên liệu hiện chiếm gần một phần ba tổng chi phí hoạt động của ngành.

Hệ quả là lợi nhuận trên mỗi hành khách giảm mạnh. Các hãng hàng không hiện chỉ được kỳ vọng thu về khoảng 4,5 USD lợi nhuận cho mỗi hành khách, tương đương khoảng một nửa so với năm trước.

Doanh thu vẫn tăng nhưng không đủ bù đắp chi phí

Ở chiều tích cực, IATA dự báo doanh thu toàn ngành năm nay vẫn có thể tăng 9,4%, lên khoảng 1.160 tỷ USD nhờ nhu cầu du lịch ổn định, mặt bằng giá vé cao hơn và nguồn thu bổ sung từ các dịch vụ như nâng hạng ghế hay các tiện ích trên chuyến bay.

Tuy nhiên, tốc độ tăng doanh thu vẫn không đủ để bù đắp cú sốc chi phí nhiên liệu.

Ngoài ra, tình trạng chậm bàn giao máy bay từ Boeing và Airbus tiếp tục gây áp lực lên các hãng hàng không. Nhiều doanh nghiệp buộc phải kéo dài thời gian khai thác các dòng máy bay cũ, tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn và tốn kém chi phí bảo dưỡng hơn.

Theo IATA, nhiên liệu thường chiếm từ 25-35% tổng chi phí vận hành của các hãng bay. Chỉ cần giá dầu tăng thêm 10 USD/thùng, chi phí nhiên liệu của toàn ngành có thể tăng thêm hàng chục tỷ USD mỗi năm.

Trong bối cảnh đó, giá vé máy bay khó có khả năng giảm trong ngắn hạn khi các hãng buộc phải chuyển một phần chi phí sang hành khách. Người dân có thể tiếp tục đối mặt với mặt bằng giá vé quốc tế cao trong nửa cuối năm 2026, đặc biệt trên các tuyến bay kết nối châu Âu, Trung Đông và Bắc Mỹ.

Giới phân tích nhận định tình hình hiện nay có nhiều điểm tương đồng với giai đoạn năm 2022, khi xung đột Nga - Ukraine khiến không phận Đông Âu bị đóng cửa, buộc các hãng hàng không phải bay vòng hàng nghìn km, kéo theo chi phí nhiên liệu tăng mạnh và giá vé leo thang trên phạm vi toàn cầu.