Eo biển Hormuz 2026: "Chiếc đồng hồ kinh tế" đang đo nhịp đập của sự sinh tồn toàn cầu

Trong bối cảnh địa chính trị đầy biến động của đầu năm 2026, eo biển Hormuz đã vượt xa định nghĩa về một lối thoát hàng hải thông thường để trở thành "yết hầu" quyết định sự ổn định của kinh tế thế giới. Cuộc khủng hoảng bùng phát từ ngày 28/2/2026 không chỉ làm tê liệt dòng chảy năng lượng mà còn thiết lập một trạng thái "chiếc đồng hồ kinh tế của chiến tranh", nơi mỗi giờ trôi qua đều được tính bằng sự leo thang của lạm phát và đứt gãy các chuỗi cung ứng thiết yếu.

Nút thắt không thể thay thế của dòng máu năng lượng

Nằm giữa Iran và Oman với chiều rộng tại điểm hẹp nhất chỉ khoảng 21 hải lý, eo biển Hormuz là con đường duy nhất để các nhà sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới đưa sản phẩm ra đại dương. Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và EIA, tính đến năm 2025, trung bình mỗi ngày có khoảng 20 đến 21 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ di chuyển qua đây, chiếm tới 20% tổng lượng tiêu thụ toàn cầu và khoảng 25% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới.

Không chỉ dừng lại ở dầu mỏ, Hormuz còn là "xương sống" của thị trường khí hóa lỏng (LNG). Khoảng 20% lượng LNG giao dịch toàn cầu, chủ yếu từ Qatar và UAE, phụ thuộc hoàn toàn vào tuyến đường này. Sự phụ thuộc này đặc biệt nghiêm trọng đối với khu vực châu Á, khi có tới 80% đến 84% lượng dầu thô qua eo biển được chuyển tới các thị trường như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Chính vì thế, khi những xung đột quân sự khiến lưu lượng tàu dầu giảm 70% vào đầu tháng 3 và tiến tới mức gần như bằng 0 ngay sau đó, nền kinh tế thế giới đã ngay lập tức cảm nhận được một cơn địa chấn.

 

Khi giá năng lượng trở thành "vũ khí" tài chính

Phản ứng của thị trường trước sự gián đoạn này diễn ra với tốc độ chưa từng có. Giá dầu Brent đã vượt ngưỡng 100 USD/thùng vào ngày 8/3/2026 lần đầu tiên sau 4 năm và nhanh chóng chạm đỉnh 126 USD/thùng trong những ngày tiếp theo. Đối với các hãng vận tải, eo biển Hormuz giờ đây là một vùng đỏ rủi ro cực lớn. Chi phí bảo hiểm cho các tàu thuyền đi qua khu vực đã tăng vọt gấp 4 đến 5 lần so với thời kỳ trước xung đột, hiện đang duy trì ở mức khoảng 5% giá trị con tàu cho mỗi chuyến transit.

Sự tê liệt của Hormuz đã tạo ra một hiệu ứng "giá cánh kéo" đầy nguy hiểm. Khi các tàu chở dầu phải chuyển hướng đi vòng qua Mũi Hảo Vọng thay vì qua Kênh đào Suez, thời gian hành trình bị kéo dài thêm từ 10 đến 14 ngày. Điều này dẫn đến việc cước vận tải container tăng thêm từ 2.000 đến 4.000 USD cho mỗi đơn vị. Tại Việt Nam, chi phí vận tải quốc tế đi các thị trường trọng điểm như Mỹ và châu Âu đã ghi nhận mức tăng kỷ lục từ 2 đến 3 lần, gây áp lực trực tiếp lên biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu.

Cú sốc dây chuyền: Từ năng lượng đến an ninh lương thực

Một khía cạnh ít được chú ý nhưng mang tính sống còn là vai trò của Hormuz trong ngành nông nghiệp. Eo biển này là cửa ngõ vận chuyển cho 33% lượng phân bón giao dịch bằng đường biển trên toàn cầu. Sự tắc nghẽn đã đẩy giá phân bón Urea thế giới chạm mốc 674 USD/tấn vào giữa tháng 3/2026, trong khi phân lân DAP đạt 851 USD/tấn. Đây được coi là đòn chí mạng giáng vào an ninh lương thực thế giới, đặc biệt là khi cuộc khủng hoảng xảy ra ngay trước thềm vụ gieo hạt mùa xuân tại Bắc bán cầu.

 

Trong nỗ lực kiểm soát tình hình, Iran đã thiết lập một "hành lang an toàn" chọn lọc. Theo các báo cáo từ Lloyd's List, Tehran bắt đầu vận hành hệ thống thẩm định tàu thuyền qua đảo Larak, cho phép tàu từ các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan và mới đây nhất là Nhật Bản được phép đi qua vùng lãnh hải của mình sau khi đã kiểm tra thông tin. Tuy nhiên, đối với các quốc gia đồng minh của Mỹ, eo biển này vẫn là một cánh cửa bị khóa chặt.

Phản ứng chiến lược của Việt Nam trước "cơn bão" giá

Đối mặt với "cú sốc Hormuz", Chính phủ Việt Nam đã triển khai những biện pháp tài khóa mạnh mẽ để bảo vệ nền kinh tế nội địa. Trước áp lực lạm phát (với dự báo CPI năm 2026 có thể lên tới 4,8% trong kịch bản xấu), Thủ tướng đã chỉ đạo các bộ ngành phản ứng linh hoạt, tuyệt đối không để thiếu hụt năng lượng.

Một trong những quyết sách mang tính đột phá là đề xuất của Bộ Tài chính về việc giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng xuống còn 1.000 đồng/lít, dầu diesel và nhiên liệu bay xuống 500 đồng/lít. Thậm chí, Chính phủ đang nghiên cứu phương án đưa mức thuế này về 0 đồng cho đến hết tháng 5/2026 để hạ nhiệt giá bán lẻ. Song song đó, chủ trương ứng ngân sách nhà nước hỗ trợ Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã được thông qua, giúp ổn định tâm lý thị trường trong bối cảnh giá xăng dầu trong nước chịu áp lực tăng từ 16% đến 19% trong các kỳ điều hành gần nhất.

Eo biển Hormuz năm 2026 đã trở thành một bài kiểm tra khắc nghiệt cho khả năng tự cường của mọi quốc gia. Nó chứng minh rằng, trong một thế giới tích hợp sâu rộng, một điểm nghẽn địa lý nhỏ bé cũng có thể xoay chuyển toàn bộ vận mệnh kinh tế toàn cầu, buộc chúng ta phải tái định nghĩa lại sự an toàn dựa trên cả sức mạnh quân sự lẫn sự linh hoạt của chính sách tài chính quốc gia.