Đừng vội đánh thuế xe điện

Dự thảo kéo dài ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí trước bạ đến năm 2030 cho xe điện là tín hiệu đáng mừng, nhưng cách làm "đến hạn lại gia hạn" đang bộc lộ sự thiếu hụt một tầm nhìn chiến lược dài hơi cho cuộc cách mạng giao thông xanh tại Việt Nam.

Chỉ khi doanh số xe điện thực sự áp đảo xe xăng và hệ sinh thái năng lượng xanh đủ vững chắc, Nhà nước mới nên tính đến chuyện điều chỉnh tăng thuế phí để đảm bảo công bằng ngân sách.

Câu hỏi “khi nào tăng thuế xe điện” đang trở thành điểm nóng chính sách, khi thị trường còn ở giai đoạn đầu nhưng tín hiệu điều chỉnh đã xuất hiện.

Theo đề xuất của Bộ Tài chính, thuế tiêu thụ đặc biệt với ô tô điện dưới 9 chỗ có thể tiếp tục duy trì ở mức 3% đến hết năm 2030, trước khi tăng lên 11% từ năm 2031. Song song, chính sách miễn lệ phí trước bạ cũng được kiến nghị kéo dài đến cùng mốc thời gian nhằm thúc đẩy tiêu dùng.

Các ưu đãi này từng đóng vai trò then chốt trong việc kích hoạt thị trường. Nhờ đó, xe điện nhanh chóng hình thành xu hướng tiêu dùng mới, góp phần giảm phát thải và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Tuy nhiên, việc liên tục gia hạn ngắn hạn cũng bộc lộ một vấn đề: thiếu ổn định chính sách. Theo nhiều chuyên gia, ngành ô tô cần một khung ưu đãi đủ dài – khoảng một thập kỷ – để doanh nghiệp yên tâm xây dựng chiến lược đầu tư, thay vì thích nghi theo từng lần điều chỉnh.

Ở góc độ thị trường, xe điện tại Việt Nam mới bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh từ năm 2025 nhưng chưa đạt độ “chín”. Dự báo của Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam cho thấy số lượng xe điện có thể đạt hơn 1 triệu chiếc vào năm 2030, song con số này vẫn cần thời gian để chuyển hóa thành ưu thế tuyệt đối so với xe xăng, dầu.

Bài toán tài khóa cũng được đặt ra. Ưu đãi lớn đồng nghĩa nguồn thu thuế, phí giảm trong ngắn hạn. Nhưng đổi lại là lợi ích dài hạn: giảm ô nhiễm, tiết kiệm chi phí xã hội, giảm phụ thuộc năng lượng nhập khẩu. Khi quy mô thị trường mở rộng, nguồn thu sẽ được bù đắp theo số lượng xe bán ra.

Khuyến nghị từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế cũng đi theo hướng này: chỉ nên tính đến tăng thuế, phí khi thị trường xe điện đủ lớn và tăng trưởng bền vững. Nói cách khác, chính sách nên ưu tiên “nuôi dưỡng” thay vì “thu hoạch sớm”.

Trong giai đoạn hiện tại, yếu tố quyết định không nằm ở việc tăng hay giảm thuế, mà ở độ ổn định và nhất quán. Khi doanh nghiệp có thể dự báo chính sách dài hạn, dòng vốn đầu tư mới được kích hoạt, còn người tiêu dùng có thêm niềm tin để chuyển đổi.

Xe điện vẫn đang trên hành trình mở rộng thị phần. Và ở chặng đầu, điều thị trường cần nhất không phải là thêm gánh nặng chi phí, mà là một lộ trình hỗ trợ đủ dài để tăng tốc.