Đừng để GDP làm lu mờ sức chống chịu của doanh nghiệp

Mặc dù kinh tế quý I/2026 ghi nhận mức tăng trưởng GDP ấn tượng 7,83%, nhưng chuyên gia kinh tế Nguyễn Đình Cung cho rằng đây chưa phải là lúc để ăn mừng. Đằng sau những con số lạc quan là một thực tại khốc liệt: doanh nghiệp đang kẹt cứng trong "cú sốc kép" khi chi phí đầu vào leo thang theo giá năng lượng thế giới, trong khi sức cầu lại suy yếu, trực tiếp bào mòn mọi nỗ lực phục hồi.

Để không rơi vào cái bẫy tăng trưởng ảo, mục tiêu cấp thiết nhất lúc này là giữ chân doanh nghiệp và bảo vệ việc làm thông qua những cải cách thể chế quyết liệt thay vì chỉ nhìn vào các bảng biểu thống kê.

Tăng trưởng GDP quý I đạt 7,83% mang lại tín hiệu tích cực, nhưng theo Nguyễn Đình Cung, điều đáng quan tâm hơn nằm ở sức chịu đựng của khu vực doanh nghiệp – nơi đang bị ép giữa nhiều lực cản cùng lúc.

Dữ liệu cho thấy các trụ cột kinh tế vẫn duy trì đà tăng, từ công nghiệp, dịch vụ đến tiêu dùng. Số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng mạnh, phản ánh niềm tin thị trường chưa suy giảm. Tuy nhiên, phía sau bức tranh này là một nghịch lý: sản xuất vẫn chạy, nhưng biên lợi nhuận lại bị co hẹp.

Áp lực đến từ cả hai phía. Ở đầu vào, chi phí năng lượng, vận tải và logistics leo thang do biến động toàn cầu. Ở đầu ra, nhu cầu suy yếu khi kinh tế thế giới tăng trưởng chậm lại. Doanh nghiệp rơi vào thế “kẹt giữa”, buộc phải duy trì hoạt động trong khi lợi nhuận bị bào mòn, thậm chí đối mặt nguy cơ thua lỗ.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu ưu tiên không còn là tăng trưởng cao, mà là giữ được sản xuất và việc làm. Theo ông Cung, đây là “giới hạn an toàn” của nền kinh tế, khi doanh nghiệp sẵn sàng hy sinh lợi nhuận để duy trì bộ máy và lao động.

Để vượt qua giai đoạn này, cần một cơ chế chia sẻ chi phí trên toàn hệ thống. Từ người lao động, nhà cung ứng đến ngân hàng và Nhà nước đều phải cùng gánh một phần áp lực. Chính sách vĩ mô vì vậy cần đi theo hướng giảm nhanh chi phí đầu vào, tạo dư địa để doanh nghiệp “thở”.

Bài học từ giai đoạn dịch bệnh cho thấy, khi chính sách được triển khai kịp thời và đúng trọng tâm, hiệu quả hỗ trợ sẽ đến ngay lập tức. Điều quan trọng là tốc độ và mức độ thực chất của các biện pháp, thay vì chỉ dừng ở định hướng.

Về dài hạn, dư địa tăng trưởng không còn nằm ở mở rộng vốn hay lao động, mà ở năng suất. Công nghệ và chuyển đổi số được xem là chìa khóa. Chỉ riêng việc tối ưu logistics – hiện chiếm tới gần 20% GDP – nếu được cải thiện, có thể tạo ra cú hích lớn cho toàn nền kinh tế.

Không chỉ công nghiệp, nông nghiệp cũng có thể bứt phá nếu chuyển từ tăng sản lượng sang tăng giá trị. Ứng dụng dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể giúp năng suất tăng mạnh trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết vẫn là môi trường kinh doanh. Một thể chế thông thoáng, cho phép thử nghiệm và chấp nhận rủi ro có kiểm soát sẽ quyết định việc doanh nghiệp có dám đổi mới hay không. Khi đó, tăng trưởng cao mới có nền tảng bền vững, thay vì chỉ là con số ngắn hạn.