Doanh nghiệp nhỏ "sợ lớn" vì rủi ro chi phí thuế?

Trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, chính sách thuế đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ & vừa (SME) đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi cốt lõi. Việc chỉ áp dụng chính sách miễn, giảm thuế đơn thuần chưa phải giải pháp tối ưu nếu chi phí tuân thủ pháp lý và rủi ro rào cản hành chính vẫn bào mòn biên lợi nhuận của khu vực sản xuất.

Giới chuyên gia nhận định rào cản lớn nhất khiến doanh nghiệp "ngại lớn" không nằm ở nghĩa vụ thuế, mà ở chi phí để làm đúng quá cao cùng rủi ro xử phạt lớn khi quy định thay đổi dồn dập.

Doanh nghiệp nhỏ "sợ lớn" vì rủi ro chi phí thuế?

Nếu hình dung nền kinh tế như một tập đoàn lớn, doanh nghiệp và hộ kinh doanh là khối trực tiếp tạo ra doanh thu và việc làm. Tương tự như trong tập đoàn, các phòng ban hành chính (kế toán, pháp chế, nhân sự) hỗ trợ để khối kinh doanh tập trung phát triển thị trường. Trong nền kinh tế, cơ quan thuế, hải quan và quản lý thị trường cần trở thành "hệ thống cung cấp dịch vụ công chuyên nghiệp" giúp doanh nghiệp hiểu đúng, làm đúng và giảm chi phí tuân thủ.

Với doanh nghiệp lớn, thuế chủ yếu là một nghĩa vụ tài chính thường quy. Nhưng với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh, chính sách thuế trực tiếp ảnh hưởng đến quyết định mở rộng quy mô hay chuyển đổi lên doanh nghiệp chính thức. Nếu chính sách quá phức tạp, thay đổi nhanh và rủi ro xử phạt lớn, doanh nghiệp nhỏ sẽ có xu hướng co lại, ngại minh bạch hóa và "sợ lớn". Ngược lại, nếu chính sách rõ ràng, dễ hiểu và chi phí tuân thủ hợp lý, doanh nghiệp sẽ có động lực bước vào khu vực chính thức, chuẩn hóa sổ sách và tiếp cận vốn.

Chính sách thuế không nên chỉ được xem là công cụ thu ngân sách mà cần được thiết kế như một công cụ phát triển doanh nghiệp. Đối với hộ kinh doanh chuyển đổi và doanh nghiệp siêu nhỏ trong những năm đầu, cần có lộ trình phù hợp, mức thuế phù hợp với biên lợi nhuận, đồng thời hỗ trợ về kế toán, hóa đơn điện tử, phần mềm và tư vấn tuân thủ. Mục tiêu không chỉ là phát hiện và xử lý sai phạm mà quan trọng hơn là "giúp doanh nghiệp kinh doanh đúng ngay từ đầu".

Doanh nghiệp không ngại thực hiện nghĩa vụ. Điều họ lo ngại là muốn làm đúng nhưng chi phí để làm đúng quá cao, hoặc nếu vô tình làm sai thì rủi ro xử phạt lại quá lớn. Muốn nền kinh tế tăng trưởng, cả hệ thống cần cùng hướng: doanh nghiệp tập trung tạo ra giá trị, cơ quan quản lý giữ kỷ cương nhưng đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ và tháo gỡ khó khăn. Khi "khối kinh doanh" được toàn bộ hệ thống hỗ trợ vận hành hiệu quả, nguồn lực phát triển của nền kinh tế sẽ được khơi thông.