#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Độ trễ của đám đông: vì sao nhiều người luôn nhìn thấy xu hướng khi nó đã rõ?

Có một nghịch lý thú vị trên thị trường: Khi cơ hội còn nhỏ, rất ít người tin. Khi cơ hội đã rõ, rất nhiều người tin. Nhưng khi tất cả cùng tin, phần lớn lợi thế ban đầu có thể đã biến mất. Đó chính là độ trễ của đám đông.

1. Con người thường quan sát người khác trước khi hành động

Trong kinh tế học hành vi có một khái niệm gọi là Informational Cascade – “thác thông tin”.

Bikhchandani, Hirshleifer và Welch (1992) chỉ ra rằng một cá nhân có thể bỏ qua thông tin riêng của mình chỉ vì quan sát thấy những người đi trước cùng hành động theo một hướng.

Nói đơn giản:

A mua → B thấy A mua → B mua → C thấy A và B cùng mua → C càng có lý do để mua.

Cứ như vậy, hành động của người trước trở thành “thông tin” cho người sau.

Và một xu hướng có thể được khuếch đại rất nhanh.

Điều đáng chú ý là:

Đám đông không nhất thiết phải có thêm thông tin.

Đôi khi họ chỉ có thêm… niềm tin rằng người khác đã biết điều gì đó.

2. Đây là lý do nhà đầu tư thường vào muộn

Một xu hướng mới thường trải qua một quá trình tâm lý: Hoài nghi → Quan sát → Xác nhận → Tin tưởng → FOMO.

Ở giai đoạn đầu, khi thông tin còn chưa rõ ràng, phần lớn đứng ngoài. Khi giá bắt đầu tăng, họ quan sát.

Khi người khác bắt đầu kiếm được tiền, họ có thêm “bằng chứng xã hội”. Đến khi báo chí, mạng xã hội, bạn bè và cộng đồng cùng nói về một chủ đề: “Ai cũng biết rồi.” Và đó thường là lúc dòng tiền đại chúng bắt đầu tăng tốc.

Nghiên cứu của Hong, Kubik và Stein trên Journal of Finance cũng cho thấy tương tác xã hội có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định tham gia thị trường chứng khoán. Khi mức độ tham gia của những người xung quanh cao hơn, xu hướng tham gia của cá nhân cũng tăng lên.

3. Nhưng đừng nhầm “đám đông vào muộn” với “cá mập luôn thao túng”

Đây là điểm rất quan trọng. Không phải cứ thị trường tăng mạnh là có một nhóm nào đó đứng sau “đẩy giá rồi xả cho nhỏ lẻ”. Thực tế phức tạp hơn.

Một xu hướng có thể được hình thành đơn giản bởi:thông tin mới + sự chú ý + hành vi bắt chước + FOMO.

Một nghiên cứu về nhà đầu tư cá nhân cũng cho thấy sự chú ý của nhà đầu tư có mối liên hệ với hành vi bầy đàn, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường tăng.

Vì vậy, điều đáng quan tâm không phải là đi tìm một “cá mập” để đổ lỗi. Mà là hiểu tâm lý của chính mình.

4. Nhà đầu tư thông minh không cố đi ngược đám đông mọi lúc

Tư duy ngược không có nghĩa: “Đám đông mua thì tôi phải bán.”

Mà là: “Tại sao bây giờ đám đông lại mua?”

Nếu lý do đến từ sự cải thiện thực sự của doanh nghiệp, xu hướng có thể còn tiếp diễn.

Nhưng nếu lý do chủ yếu là: Giá tăng nên mọi người chú ý. Mọi người chú ý nên truyền thông đưa tin. Truyền thông đưa tin nên càng nhiều người mua. Nhiều người mua khiến giá tiếp tục tăng. Giá tăng lại khiến câu chuyện càng hấp dẫn....thì chúng ta đang đứng trước một vòng lặp tâm lý. Và vòng lặp này có thể hoạt động theo cả hai chiều.

5. Bài học lớn nhất

Đừng hỏi: “Bây giờ mọi người đang mua gì?”

Hãy hỏi: “Xu hướng này đã hình thành từ khi nào, và tôi đang đứng ở đâu trong chu kỳ nhận thức của đám đông?”



Bởi thị trường thường không thưởng nhiều nhất cho người nhìn thấy xu hướng khi tất cả đã nhìn thấy. Lợi thế thường thuộc về người: nhìn thấy → kiểm chứng → hành động trước khi câu chuyện trở nên quá phổ biến. Và đôi khi, thứ nguy hiểm nhất không phải là không nhìn thấy cơ hội. Mà là: nhìn thấy cơ hội… đúng lúc tất cả mọi người cũng nhìn thấy nó.

📚 Một số tài liệu có thể kiểm tra