MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Điều tra hình sự Chủ tịch Fed Jerome Powell: Đòn thách thức trực diện vào tính độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ

Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump bất ngờ mở cuộc điều tra hình sự nhằm vào Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell đang làm dấy lên làn sóng chỉ trích mạnh mẽ chưa từng có, không chỉ từ giới kinh tế mà cả từ chính nội bộ đảng Cộng hòa. Nhiều ý kiến cho rằng đây không đơn thuần là một vụ việc pháp lý, mà là phép thử nghiêm trọng đối với tính độc lập của ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới.

Thông tin về cuộc điều tra được chính ông Powell công bố ngày 12/1, khi xác nhận Fed đã nhận được trát đòi hồ sơ từ Bộ Tư pháp Mỹ. Đáng chú ý, cuộc điều tra được phê duyệt và khởi động bởi công tố viên Jeanine Pirro – một đồng minh thân cận của ông Trump tại Washington – mà không có sự đồng thuận, thậm chí không có thông báo trước cho Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi hay Thứ trưởng Todd Blanche.

Trên danh nghĩa, nội dung điều tra xoay quanh các phát biểu của ông Powell trước Quốc hội liên quan đến dự án cải tạo trụ sở Fed trị giá khoảng 2,5 tỷ USD. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều nhà quan sát, đây chỉ là cái cớ pháp lý, còn bản chất là một động thái gây áp lực trực tiếp lên Fed trong bối cảnh ngân hàng trung ương này liên tục từ chối các yêu cầu hạ lãi suất từ Nhà Trắng.

Phản ứng từ giới chính sách và học thuật diễn ra gần như ngay lập tức. Ba cựu Chủ tịch Fed gồm Janet Yellen, Ben Bernanke và Alan Greenspan, cùng nhiều cựu quan chức tài chính cấp cao của cả hai đảng, đã ra tuyên bố chung bày tỏ quan ngại sâu sắc.

“Đây là cách mà chính sách tiền tệ thường được vận hành tại các nền kinh tế mới nổi với thể chế yếu kém, và cái giá phải trả thường là lạm phát mất kiểm soát cùng sự suy giảm hiệu quả kinh tế,” tuyên bố nhấn mạnh.

Đáng chú ý hơn, làn sóng phản đối còn lan sang các nghị sĩ Cộng hòa – những người vốn được xem là đồng minh chính trị của Tổng thống Trump. Thượng nghị sĩ Thom Tillis, thành viên Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, gọi cuộc điều tra là “một sai lầm nghiêm trọng” và tuyên bố sẽ phản đối mọi đề cử của ông Trump cho vị trí Chủ tịch Fed kế nhiệm cho đến khi “vấn đề pháp lý này được làm rõ một cách thỏa đáng”.

Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski cảnh báo rằng việc làm suy yếu tính độc lập của Fed sẽ “gây tổn hại trực tiếp tới sự ổn định của thị trường tài chính và nền kinh tế Mỹ nói chung”. Ngay cả những nghị sĩ thường xuyên chỉ trích ông Powell cũng tỏ ra dè dặt. Thượng nghị sĩ Cynthia Lummis nhận định việc sử dụng công cụ hình sự trong trường hợp này dường như là “một bước đi quá tay” và bà “không thấy dấu hiệu tội phạm rõ ràng”.

Theo Axios, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã trực tiếp trao đổi với Tổng thống Trump và mô tả cuộc điều tra này là “một mớ hỗn độn”, cảnh báo nguy cơ gây tổn hại đến niềm tin của thị trường tài chính.

Dù vậy, phản ứng của thị trường cho đến nay vẫn tương đối ôn hòa. Giá vàng tăng lên mức cao kỷ lục, đồng USD suy yếu nhẹ, trong khi các chỉ số chứng khoán Mỹ tiếp tục lập đỉnh mới, nhờ tâm lý lạc quan xoay quanh nhóm cổ phiếu công nghệ và bán lẻ lớn như Walmart. Theo chuyên gia Krishna Guha của Evercore ISI, thị trường phần nào được trấn an bởi phản ứng cứng rắn của ông Powell, cùng làn sóng hậu thuẫn mạnh mẽ từ Thượng viện và các cựu lãnh đạo Fed.

Ông Powell – người được chính Tổng thống Trump đề cử làm Chủ tịch Fed vào cuối năm 2017 và được Thượng viện phê chuẩn đầu năm 2018 – sẽ kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch vào tháng 5 tới. Tuy nhiên, ông vẫn có thể tiếp tục đảm nhiệm vai trò Thống đốc Fed cho đến năm 2028. Một số nhà phân tích cho rằng diễn biến hiện tại thậm chí có thể khiến ông quyết tâm ở lại đến hết nhiệm kỳ, như một cách khẳng định nguyên tắc độc lập của Fed.

Đáng lưu ý, rủi ro pháp lý đối với ông Powell xuất hiện chỉ khoảng hai tuần trước khi Tòa án Tối cao Mỹ xem xét nỗ lực của ông Trump nhằm bãi nhiệm một thành viên khác của Fed là Thống đốc Lisa Cook. Trước đó, ông Powell luôn tránh đối đầu công khai với Nhà Trắng, còn phần lớn các nghị sĩ Cộng hòa cũng giữ thái độ im lặng. Lần này, thế cân bằng dường như đã thay đổi.

Trong bài phát biểu được chuẩn bị kỹ lưỡng, Chủ tịch Fed nhấn mạnh: “Tôi tôn trọng pháp quyền và sự minh bạch trong nền dân chủ. Không ai, kể cả Chủ tịch Fed, đứng trên pháp luật.” Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng vụ việc cần được nhìn trong bối cảnh rộng hơn của “những áp lực liên tục nhằm buộc Fed hạ lãi suất và trao thêm quyền kiểm soát cho nhánh hành pháp”.

“Đây không phải là câu chuyện về phiên điều trần hay về dự án cải tạo trụ sở,” ông Powell nói. “Đe dọa khởi tố hình sự xuất hiện bởi vì Fed đưa ra quyết định lãi suất dựa trên đánh giá độc lập về lợi ích dài hạn của công chúng, chứ không phải để làm hài lòng Tổng thống.”

Về phần mình, Tổng thống Trump trả lời NBC News rằng ông “không biết gì” về hành động của Bộ Tư pháp, song vẫn tiếp tục chỉ trích cá nhân ông Powell, cho rằng Chủ tịch Fed “không giỏi điều hành chính sách tiền tệ và cũng không giỏi xây dựng”.

Người phát ngôn Bộ Tư pháp từ chối bình luận chi tiết, chỉ khẳng định rằng Bộ trưởng Tư pháp đã chỉ đạo các công tố viên “ưu tiên điều tra mọi hành vi lạm dụng ngân sách công”.

Diễn biến lần này được xem là bước ngoặt mới trong mối quan hệ vốn đã căng thẳng giữa Fed và chính quyền Trump, đồng thời đặt ra câu hỏi lớn hơn: liệu nguyên tắc độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ – nền tảng của niềm tin tài chính toàn cầu – có đang bước vào giai đoạn thử thách khắc nghiệt nhất trong nhiều thập kỷ qua hay không.