Diễn biến giá lương thực toàn cầu: Khi cú sốc vĩ mô và nguồn cung quay trở lại

Trong hơn hai thập kỷ qua, thị trường lương thực toàn cầu đã nhiều lần chứng kiến những chu kỳ tăng giá mạnh mỗi khi nền kinh tế thế giới đối mặt với các cú sốc lớn. Từ khủng hoảng tài chính, biến động năng lượng cho đến xung đột địa chính trị, các yếu tố này thường tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, vận chuyển cũng như nguồn cung nông sản toàn cầu.

 

Dữ liệu từ TỔ CHỨC LƯƠNG THỰC VÀ NÔNG NGHIỆP LIÊN HỢP QUỐC (FAO) cho thấy các đợt tăng giá lớn của lương thực trong lịch sử gần đây thường không xuất hiện ngẫu nhiên, mà gắn chặt với những biến động vĩ mô hoặc các cú sốc nguồn cung. Biểu đồ giá lương thực toàn cầu trong hơn 20 năm qua cho thấy mỗi chu kỳ tăng mạnh đều đi kèm với một sự kiện kinh tế hoặc địa chính trị đáng chú ý.

1. GIAI ĐOẠN SIÊU CHU KỲ HÀNG HÓA (2006–2011)

Một trong những giai đoạn đáng chú ý nhất là “SIÊU CHU KỲ HÀNG HÓA” trong khoảng thời gian 2006–2011. Trong giai đoạn này, giá lương thực toàn cầu tăng mạnh do nhiều yếu tố kết hợp.

Thứ nhất, nền kinh tế thế giới khi đó đang trải qua giai đoạn tăng trưởng mạnh, đặc biệt là sự bùng nổ nhu cầu từ các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc và Ấn Độ. Nhu cầu tiêu thụ thực phẩm và nguyên liệu nông nghiệp tăng nhanh đã tạo áp lực lớn lên nguồn cung toàn cầu.

Thứ hai, nhiều khu vực sản xuất nông nghiệp lớn gặp phải CÁC VẤN ĐỀ THỜI TIẾT VÀ MÙA VỤ KÉM, khiến sản lượng giảm. Khi nguồn cung bị thu hẹp trong khi nhu cầu tiếp tục tăng, giá lương thực bắt đầu bước vào một chu kỳ tăng mạnh.

Tuy nhiên, đà tăng này cũng bị gián đoạn khi KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH TOÀN CẦU NĂM 2008 khiến nhu cầu tiêu thụ suy giảm mạnh, kéo theo một đợt bán tháo trên thị trường hàng hóa.

2. GIAI ĐOẠN BIẾN ĐỘNG NGUỒN CUNG VÀ HẠN CHẾ XUẤT KHẨU (2010–2013)

Sau khủng hoảng tài chính, thị trường lương thực tiếp tục trải qua một giai đoạn biến động mới. Trong khoảng năm 2010–2013, giá nông sản tăng trở lại do CÁC CÚ SỐC NGUỒN CUNG.

Một trong những sự kiện đáng chú ý là việc một số quốc gia xuất khẩu lớn áp dụng HẠN CHẾ HOẶC CẤM XUẤT KHẨU NÔNG SẢN nhằm bảo vệ nguồn cung trong nước. Những quyết định chính sách này đã khiến nguồn cung trên thị trường quốc tế bị thu hẹp, đẩy giá lương thực tăng mạnh trong thời gian ngắn.

Đây cũng là giai đoạn mà nhiều quốc gia bắt đầu nhận ra mức độ nhạy cảm của thị trường lương thực toàn cầu trước các quyết định chính sách thương mại.

3. CÚ SỐC SAU ĐẠI DỊCH VÀ CHIẾN TRANH NGA – UKRAINE (2021–2022)

Chu kỳ tăng giá gần đây nhất của thị trường lương thực toàn cầu diễn ra trong giai đoạn 2021–2022, khi thế giới bắt đầu phục hồi sau đại dịch COVID-19.

Sự phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế toàn cầu đã khiến nhu cầu hàng hóa tăng nhanh. Đồng thời, chuỗi cung ứng vẫn chưa hoàn toàn ổn định sau đại dịch, khiến chi phí vận tải và logistics tăng mạnh.

Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi XUNG ĐỘT NGA – UKRAINE bùng nổ vào năm 2022. Nga và Ukraine đều là những quốc gia xuất khẩu nông sản và năng lượng lớn trên thế giới. Khi chiến tranh nổ ra, hoạt động xuất khẩu từ khu vực Biển Đen bị gián đoạn, khiến nguồn cung lương thực toàn cầu bị ảnh hưởng đáng kể.

Bên cạnh đó, giá năng lượng tăng mạnh trong cùng thời điểm cũng làm CHI PHÍ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TĂNG CAO, từ chi phí phân bón cho đến chi phí vận chuyển. Kết quả là giá lương thực toàn cầu đã tăng vọt trong giai đoạn này.

4. BỐI CẢNH HIỆN NAY: NHỮNG YẾU TỐ RỦI RO ĐANG QUAY TRỞ LẠI

Ở thời điểm hiện tại, thị trường lương thực toàn cầu đang bắt đầu xuất hiện một số yếu tố rủi ro có nét tương đồng với các giai đoạn biến động trước đó.

Trước hết, CĂNG THẲNG ĐỊA CHÍNH TRỊ TẠI NHIỀU KHU VỰC TRÊN THẾ GIỚI VẪN CHƯA CÓ DẤU HIỆU HẠ NHIỆT. Những xung đột kéo dài có thể tiếp tục gây gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng và vận tải biển – yếu tố có tác động trực tiếp đến chi phí của thị trường nông sản.

Bên cạnh đó, các CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI VÀ XUẤT KHẨU CỦA CÁC QUỐC GIA SẢN XUẤT LỚN cũng đang trở thành biến số quan trọng đối với thị trường. Trong bối cảnh nhiều quốc gia ưu tiên đảm bảo an ninh lương thực trong nước, nguy cơ xuất hiện các biện pháp hạn chế xuất khẩu vẫn luôn hiện hữu.

Ngoài ra, những biến động liên quan đến LẠM PHÁT VÀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ TOÀN CẦU cũng có thể ảnh hưởng đến dòng tiền đầu tư vào thị trường hàng hóa. Khi lạm phát gia tăng, hàng hóa thường được xem như một kênh phòng hộ, từ đó thu hút thêm dòng vốn đầu cơ.

5. TRIỂN VỌNG THỊ TRƯỜNG LƯƠNG THỰC TOÀN CẦU

Mặc dù chưa thể khẳng định thị trường đang bước vào một chu kỳ tăng giá mới, nhưng các yếu tố rủi ro hiện tại cho thấy THỊ TRƯỜNG LƯƠNG THỰC TOÀN CẦU ĐANG TRỞ NÊN NHẠY CẢM HƠN TRƯỚC CÁC CÚ SỐC BÊN NGOÀI.

Nếu các yếu tố như căng thẳng địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng hoặc biến động năng lượng tiếp tục kéo dài, giá lương thực hoàn toàn có thể bước vào một giai đoạn biến động mạnh tương tự như giai đoạn 2021–2022.

Điều này cũng đồng nghĩa với việc thị trường nông sản trong thời gian tới có thể sẽ BIẾN ĐỘNG MẠNH HƠN VÀ CHỊU ẢNH HƯỞNG NHIỀU HƠN TỪ CÁC YẾU TỐ VĨ MÔ, thay vì chỉ phụ thuộc vào cung – cầu truyền thống.