Đàm phán Mỹ - Iran sụp đổ: 3 vấn đề có thể châm ngòi xung đột mới

3 vòng đàm phán kéo dài hơn 21 giờ giữa United States và Iran tại Islamabad (Pakistan) đã khép lại mà không đạt được thỏa thuận khung, đẩy quan hệ hai bên trở lại trạng thái mong manh nhất kể từ khi căng thẳng leo thang đầu năm 2026.

Trong bối cảnh thời gian ngừng bắn tạm thời đang dần cạn, thất bại ngoại giao này làm gia tăng lo ngại về nguy cơ xung đột tái bùng phát, không chỉ tại Trung Đông mà còn lan rộng tới thị trường năng lượng và an ninh toàn cầu.

Ngoại giao marathon 21 giờ và kết cục “trắng tay”

Các cuộc thương lượng tại Islamabad được đánh giá là một trong những nỗ lực ngoại giao cường độ cao nhất trong thời gian gần đây. Chương trình nghị sự bao gồm các phiên họp toàn thể, tham vấn kỹ thuật và nhiều cuộc gặp kín giữa hai phái đoàn.

Phó Tổng thống United States, JD Vance, xác nhận đoàn đàm phán đã “trở về mà không có thỏa thuận”, đồng thời nhấn mạnh Washington cần những bảo đảm rõ ràng rằng Tehran sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân.

Ở chiều ngược lại, phía Iran cho rằng đây là “cơ hội cuối cùng” cho một thỏa thuận khung, đồng thời cáo buộc Mỹ thiếu thiện chí và không đưa ra các nhượng bộ tương xứng.

Giới quan sát nhận định, dù các cuộc đàm phán kéo dài liên tục, khoảng cách chiến lược giữa hai bên không những không thu hẹp mà còn bộc lộ rõ hơn khi tiến gần tới các vấn đề cốt lõi.

3 “nút thắt” khiến đàm phán bế tắc

1. Eo biển Hormuz Strait – tâm điểm địa chính trị

Eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu, là điểm nóng lớn nhất trong đàm phán.

Mỹ yêu cầu đảm bảo tự do hàng hải và sẵn sàng triển khai các hoạt động quân sự như rà phá thủy lôi để bảo vệ tuyến vận tải chiến lược. Trong khi đó, Iran coi Hormuz là công cụ răn đe quan trọng và khẳng định quyền kiểm soát khu vực.

Sự khác biệt này không chỉ là vấn đề kỹ thuật hàng hải, mà còn phản ánh hai cách tiếp cận an ninh đối lập:

2. Tài sản bị phong tỏa – bài toán kinh tế và lòng tin

Hàng chục tỷ USD tài sản của Iran đang bị đóng băng do các lệnh trừng phạt kéo dài nhiều năm.

Tehran yêu cầu giải phóng toàn bộ số tài sản này như điều kiện tiên quyết. Trong khi đó, United States chỉ đề xuất cơ chế giải ngân từng phần, gắn với tiến triển về hạt nhân.

Sự thiếu lòng tin lẫn nhau khiến hai bên không thể đạt được đồng thuận:

3. Làm giàu uranium – “lằn ranh đỏ” không thể vượt

Chương trình hạt nhân tiếp tục là điểm bất đồng sâu sắc nhất.

Washington yêu cầu:

Trong khi đó, Iran khẳng định quyền làm giàu vì mục đích dân sự và chỉ chấp nhận hạn chế nếu trừng phạt được dỡ bỏ hoàn toàn.

Sự khác biệt về thứ tự thực hiện – “dỡ trừng phạt trước hay hạn chế hạt nhân trước” – khiến đàm phán rơi vào bế tắc.

Ngoài ra, áp lực từ các đồng minh như Israel và các quốc gia Vùng Vịnh càng khiến Mỹ khó nhượng bộ.

Sức ép chính trị và nguy cơ leo thang

Bên cạnh các yếu tố kỹ thuật, chính trị nội bộ cũng đóng vai trò quan trọng.

Chính quyền United States chịu áp lực từ Quốc hội và các đồng minh khu vực, trong khi lãnh đạo Iran đối mặt với các lực lượng bảo thủ trong nước.

Những ràng buộc này khiến cả hai bên khó đưa ra nhượng bộ mà không phải trả giá chính trị.

Trong khi đó, các động thái quân sự song song bên ngoài bàn đàm phán, cùng tuyên bố cứng rắn từ các bên liên quan, đang làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm.

Triển vọng mờ nhạt, rủi ro hiện hữu

Dù đàm phán thất bại, giới phân tích cho rằng cánh cửa ngoại giao chưa hoàn toàn đóng lại. Tuy nhiên, khả năng đạt được thỏa thuận trong ngắn hạn là rất thấp.

Thời gian ngừng bắn tạm thời được xem là yếu tố then chốt. Nếu không có tiến triển, nguy cơ xung đột tái bùng phát sẽ tăng cao, kéo theo hệ lụy:

3 vòng đàm phán tại Islamabad cho thấy một thực tế rõ ràng: những bất đồng giữa United States và Iran không chỉ là khác biệt chính sách, mà là xung đột lợi ích chiến lược sâu sắc.

3 vấn đề cốt lõi – eo biển Hormuz Strait, tài sản bị phong tỏa và chương trình hạt nhân – vẫn là chìa khóa của mọi thỏa thuận trong tương lai.

Khi ngoại giao chưa tìm được tiếng nói chung, Trung Đông tiếp tục đứng trước “ngã ba đường”: tiếp tục đàm phán – hay trượt dài vào một vòng xoáy căng thẳng mới.