MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Đại dự án điện gió Trung Quốc chạm giới hạn của tham vọng xanh

Ngành điện gió tại Trung Quốc đang đứng trước hai chiến lược trái ngược: một bên là mở rộng với quy mô lớn đến mức “khổng lồ”, bên kia là quay lại với việc thu nhỏ, tinh gọn để giảm rủi ro và chi phí. Các nhà sản xuất tua-bin và kỹ sư gió lớn của nước này đang tranh luận mạnh mẽ về lựa chọn đúng đắn, trong bối cảnh hỗ trợ hành lang chính sách có dấu hiệu thay đổi và chi phí đầu tư vật liệu, logistics leo thang.

1. Bối cảnh và thách thức chính của ngành điện gió Trung Quốc

Ngành tua-bin gió tại Trung Quốc đã từng được thúc đẩy bởi chính sách mạnh mẽ, giúp nhiều doanh nghiệp nội địa vươn lên dẫn đầu thế giới. Tuy nhiên, hiện nay các nhà sản xuất gió đang phải đối mặt với chi phí hậu cần, nguyên vật liệu và lao động tăng cao, trong khi lưới điện và kết nối vẫn là nút thắt. Giữa thời điểm này, việc quyết định có nên tiếp tục mở rộng với tốc độ cao hay dừng lại để “đi chậm mà chắc” trở thành một vấn đề chiến lược mang tính sống còn.

Các kỹ sư gió và người thiết kế tua-bin lớn đang so sánh hai đường hướng: một là phát triển dự án lớn, quy mô gigawatt, tận dụng hiệu suất kinh tế “quy mô lớn” (economies of scale); hai là thu nhỏ lại, tập trung vào chất lượng, hiệu quả vận hành và giảm rủi ro chặn đứng bởi chuỗi cung ứng hay chính sách. Những bất ổn về chính sách phụ trợ và thị trường toàn cầu cũng khiến việc mở rộng ồ ạt tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn trước.

Ngoài ra, với nhiều khu vực gió ngoài khơi (off-shore) và xa bờ đang được xem xét, chi phí nền tảng (foundation) và logistics đặt thiết bị trở thành bài toán lớn. Trong khi đó, các dự án gió trên bờ (on-shore) ở vùng sâu vùng xa lại gặp vấn đề truyền tải, kết nối lưới và sử dụng thực tế không đạt như mong muốn. Chính vì vậy, việc chọn mở rộng hay thu nhỏ phải cân nhắc nhiều yếu tố kỹ thuật và kinh tế hơn hồi trước.

2. Lựa chọn “đi lớn” – Ưu và nhược

Theo xu hướng “đi lớn”, các nhà sản xuất tua-bin gió tại Trung Quốc tập trung vào việc xây dựng các dải dự án gigawatt, với tua-bin lớn hơn, công suất mỗi máy càng cao để tận dụng lợi thế chi phí trên mỗi MW. Việc này giúp họ đẩy nhanh tốc độ lắp đặt, giảm giá thành mỗi đơn vị công suất và thúc đẩy vị thế quốc tế. Nếu thành công, Trung Quốc sẽ củng cố mạnh mẽ vai trò dẫn đầu toàn cầu trong ngành tua-bin.

Tuy nhiên, phương án này có nhược điểm rõ ràng. Đầu tư rất lớn vào thiết bị, nền móng và kết nối lưới nếu gặp trục trặc sẽ gây lãng phí tài chính và tăng rủi ro dự án bị đình trệ. Chuỗi cung ứng suy yếu, chi phí nhân công và vật liệu tăng, và áp lực yêu cầu hiệu suất vận hành cao hơn đặt ra thách thức lớn. Hơn nữa, nếu thị trường quốc tế bão hòa hoặc bị thuế/pháp lý phản đối, lượng tua-bin xuất khẩu hoặc dự án offshore có thể bị ảnh hưởng.

Những kỹ sư gió lớn cảnh báo rằng mở rộng quá nhanh có thể khiến ngành “giẫm lên chân mình” khi chi phí vận hành và bảo trì tăng lên, hiệu suất không như kỳ vọng và rủi ro dư công suất có thể xảy ra. Họ cho rằng lợi thế quy mô lớn chỉ thực sự bền vững nếu các khâu hậu cần, logistics, kết nối lưới và bảo trì đều hoạt động đồng bộ.

3. Lựa chọn “thu nhỏ, tinh gọn” – Con đường an toàn hơn?

Ngược lại với chiến lược mở rộng ồ ạt, một số chuyên gia và kỹ sư gió tại Trung Quốc đề xuất việc thu nhỏ lại, tập trung vào các dự án thích hợp, hiệu suất cao và chi phí vận hành tốt hơn thay vì chỉ chạy theo số MW. Họ cho rằng trong bối cảnh chi phí ngày càng cao và thị trường quốc tế khó đoán, việc tinh gọn giúp tăng hiệu quả vốn, giảm rủi ro và linh hoạt hơn trước biến động.

Việc tinh gọn có thể bao gồm chọn tua-bin công suất vừa phải, đặt tại vị trí có kết nối lưới tốt, vận hành bảo trì dễ hơn, và giảm phụ thuộc vào hỗ trợ chính sách hoặc xuất khẩu rủi ro cao. Giải pháp này giúp giảm áp lực đầu tư lớn và khả năng bị “kẹt” vốn nếu thị trường chuyển động bất lợi. Hơn nữa, với việc tập trung vào vận hành chiều sâu (operation & maintenance), ngành có thể cải thiện sản lượng thực tế và tính ổn định cung cấp điện – điều đang được quan ngại tại một số tỉnh vùng sâu vùng xa.

Điều này đồng nghĩa với việc ít dự án “giang sơn rộng lớn” nhưng có thể dẫn tới chất lượng tốt hơn và khả năng sinh lời bền vững hơn trong dài hạn. Các nhà phân tích nói rằng khi chi phí vật liệu và nhân công đều tăng, giải pháp hợp lý không hẳn là “một cách lớn hơn” mà là “thông minh hơn”.

4. Hệ quả với chuỗi cung ứng và xuất khẩu

Chiến lược mở rộng hay thu gọn đều tác động mạnh tới chuỗi cung ứng thiết bị tua-bin gió của Trung Quốc, và tới khả năng xuất khẩu. Trong trường hợp mở rộng lớn, các nhà sản xuất nội địa sẽ phải tăng sản lượng, mở rộng nhà máy, đầu tư công nghệ tua-bin lớn hơn và đẩy đi xuất khẩu mạnh hơn. Điều này giúp Trung Quốc duy trì vai trò dẫn đầu và mở rộng thị phần toàn cầu.

Ngược lại, nếu thu gọn lại, chuỗi cung ứng có thể đặt trọng tâm vào thiết bị hiệu suất cao, linh kiện tiên tiến và dịch vụ vận hành hơn là số lượng. Xuất khẩu có thể chuyển từ tranh giá thấp sang cạnh tranh về chất lượng, hiệu suất và dịch vụ hậu mãi. Tuy nhiên nếu xuất khẩu bị chặn bởi rào cản thương mại hoặc chính sách nước ngoài, thì việc mở rộng nhanh có thể gặp tổn thất lớn.

Với các nhà sản xuất tua-bin gió lớn của Trung Quốc, việc quyết định chiến lược đồng nghĩa với lựa chọn giữa “chạy đua về công suất” và “chạy đua về hiệu suất và dịch vụ”. Từ đó, toàn ngành điện gió nước này sẽ thay đổi mô hình kinh doanh: từ đơn thuần sản xuất thiết bị sang cung cấp giải pháp tổng thể - một xu hướng đang diễn ra.

CƠ HỘI ĐẦU TƯ ĐỒNG

Từ góc độ đầu tư, một trong những cơ hội rõ ràng từ ngành tua-bin gió là nhu cầu đối với các kim loại và vật liệu chiến lược - như đồng, hợp kim thép đặc chủng và nam châm neodym. Trong đó, đồng nổi bật vì tua-bin gió sử dụng lượng lớn đồng trong dây dẫn, động cơ và hệ thống điện.

Nếu Trung Quốc chọn mở rộng mạnh, nhu cầu đồng có thể tăng đáng kể, tạo động lực giá tăng trong hợp đồng tương lai. Ngược lại, nếu ngành tinh gọn lại nhưng vẫn đặt trọng tâm vào hiệu suất và vận hành, mỗi MW tua-bin có thể sử dụng vật liệu hiệu suất cao hơn - cũng đồng nghĩa với việc tiêu thụ đồng vẫn cao. Do đó, đầu tư vào hợp đồng tương lai đồng là cách tham gia vào chuỗi giá trị chuyển đổi năng lượng gió của Trung Quốc.

Tuy nhiên, nhà đầu tư cần lưu ý các rủi ro: thay đổi chính sách năng lượng, chi phí vật liệu và vận chuyển tăng, biến động thị trường quốc tế, và thời điểm thực tế lắp đặt tua-bin. Việc phân bổ đầu tư vào vị thế “dài” (long) có thể phù hợp nếu kỳ vọng mở rộng nhanh; hoặc ưu tiên vị thế “dài” nếu kỳ vọng ngành tinh gọn nhưng vẫn tăng trưởng tiêu thụ vật liệu. Bất kể lựa chọn nào, theo dõi sát các chỉ số như công suất tua-bin mới, công suất mỗi máy, vùng triển khai và chi phí nguyên vật liệu là rất cần thiết.