Cuộc đua ngoài không gian

Những tuyên bố mới nhất từ Bắc Kinh về chương trình vũ khí không gian của Mỹ đang làm gia tăng lo ngại về một cuộc chạy đua vũ trang quỹ đạo mới, tác động sâu sắc đến sự ổn định vĩ mô toàn cầu và chiến lược của các tập đoàn công nghệ quốc phòng.

Cảnh báo vũ khí không gian từ Trung Quốc phản ánh leo thang căng thẳng giữa hai siêu cường. Nếu xung đột mở rộng, các ngành xuất khẩu chính của Việt Nam có thể chịu áp lực từ sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngày 15/9, Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink xác nhận Washington đã có các “vũ khí kiểm soát không gian trên quỹ đạo”, nhưng không công bố chủng loại, số lượng hay thời điểm triển khai. Lực lượng Không gian Mỹ cho biết khái niệm này có thể bao gồm cả phương thức tác động động năng và phi động năng lên năng lực của đối phương.

Phản ứng từ Bắc Kinh đến gần như ngay lập tức. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun kêu gọi Mỹ dừng mở rộng năng lực quân sự ngoài không gian, cho rằng việc quân sự hóa có thể làm gia tăng “tình thế tiến thoái lưỡng nan về an ninh” và thúc đẩy chạy đua vũ trang. Đây là lập trường của phía Trung Quốc; Washington cho rằng các năng lực này nhằm bảo vệ lực lượng Mỹ trước những mối đe dọa trong không gian.

Với thị trường, tác động đáng chú ý nhất nằm ở chi tiêu quốc phòng và công nghệ không gian. Khi vệ tinh ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với liên lạc, định vị, tình báo và cảnh báo tên lửa, nhu cầu đầu tư vào vệ tinh dự phòng, cảm biến, hệ thống chống gây nhiễu và năng lực bảo vệ quỹ đạo có thể tăng.

Đây cũng là lĩnh vực đã thu hút dòng vốn quốc phòng lớn. Mỹ đang phát triển nhiều chương trình liên quan tới phòng thủ tên lửa và năng lực không gian; riêng chương trình “Golden Dome” được CBO ước tính có thể tiêu tốn khoảng 542 tỷ USD trong 20 năm nếu triển khai theo quy mô được phân tích.

Từ góc độ doanh nghiệp, tác động không chỉ rơi vào các nhà thầu quốc phòng truyền thống. Chuỗi giá trị còn mở rộng sang nhà sản xuất vệ tinh, linh kiện điện tử, cảm biến, laser, phần mềm, liên lạc và doanh nghiệp phóng tên lửa. Khi ngân sách quốc phòng dịch chuyển lên quỹ đạo, ranh giới giữa ngành hàng không vũ trụ dân sự và quốc phòng cũng trở nên khó phân tách hơn.

Tuy nhiên, cuộc đua này đi kèm chi phí và rủi ro. Một cuộc đối đầu trên quỹ đạo có thể tạo thêm rác vũ trụ, ảnh hưởng tới các vệ tinh dân sự và làm tăng chi phí bảo hiểm, vận hành cũng như thay thế tài sản không gian. Vụ thử chống vệ tinh của Nga năm 2021 từng tạo ra hàng nghìn mảnh vỡ trên quỹ đạo.