Cuộc bầu cử ở Zambia trở thành cuộc chiến tranh giành nguồn lợi nhuận khổng lồ từ ngành khai thác đồng

Ngày 13 tháng 8 năm 2026, hơn 8 triệu cử tri Zambia bước vào cuộc tổng tuyển cử mang tính quyết định tương lai kinh tế đất nước. Tuy nhiên, đằng sau các lá phiếu bầu tổng thống và nghị viện, sự kiện này thực chất đã biến thành một “cuộc chiến” khốc liệt nhằm giành quyền kiểm soát và phân chia nguồn lợi nhuận khổng lồ từ ngành khai thác đồng—đột phá giữa bối cảnh giá kim loại này đang thiết lập những cột mốc kỷ lục trên thị trường toàn cầu.

Sở dĩ cuộc bầu cử năm 2026 tại quốc gia Đông Phi này nhận được sự chú ý đặc biệt từ cả Washington lẫn Bắc Kinh là do vai trò không thể thay thế của đồng trong cuộc cách mạng xe điện, hạ tầng lưới điện sạch và sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI).

Dạo gần đây, thị trường kim loại thế giới liên tục chao đảo bởi các đợt tăng giá mạnh mẽ:

Tại Zambia, nơi ngành khai khoáng đóng góp 9% GDP và chiếm tới 72% kim ngạch xuất khẩu, cơn sốt giá này không khác gì một dòng tiền khổng lồ đang chực chờ đổ vào ngân sách. Bên nào nắm quyền lực tối cao sau ngày 13/8 sẽ là bên định đoạt số phận của dòng tài sản này.

Cuộc đua giành chiếc ghế quyền lực tại cung điện sắc xanh Lusaka diễn ra chủ yếu giữa hai thế lực có tư duy quản trị hoàn toàn trái ngược.

Đại diện cho chính phủ đương nhiệm là Tổng thống Hakainde Hichilema, một nhà tài phiệt kinh tế lên nắm quyền từ năm 2021. Ông bước vào chiến dịch tranh cử với vị thế của một người hùng kinh tế sau khi thành công tái cấu trúc khoản nợ nước ngoài khổng lồ 12 tỷ USD, giúp đưa Zambia thoát khỏi vũng lầy vỡ nợ từ năm 2020. Chiến lược ngành đồng của ông Hichilema tập trung vào mục tiêu dài hạn: cam kết đưa sản lượng đồng chạm mốc 3 triệu tấn/năm vào năm 2031. Để hiện thực hóa điều này, ông đã trải thảm đỏ thu hút thành công hơn 12 tỷ USD dòng vốn ngoại từ các tập đoàn phương Tây để mở rộng và hiện đại hóa các mỏ khai thác lớn.

Ở phía bên kia chiến tuyến, ứng viên Brian Mundubile cùng Liên minh đối lập Tonse Alliance lại đại diện cho tiếng nói đầy phẫn nộ của tầng lớp bình dân. Là một nghị sĩ dày dạn kinh nghiệm và được hậu thuẫn mạnh mẽ bởi các thành viên trung thành của cố Tổng thống Edgar Lungu, ông Mundubile xoáy sâu vào tâm lý bất mãn của cử tri trước tình trạng lạm phát và chi phí sinh hoạt leo thang. Thay vì ca ngợi các số liệu vĩ mô, phe đối lập kịch liệt cáo buộc chính phủ đương nhiệm đang quá ưu ái, thậm chí "quỳ gối" trước các tập đoàn khai khoáng nước ngoài. Ông Mundubile tuyên bố sẽ xét lại các điều khoản thuế, khẳng định nguồn lợi nhuận khổng lồ từ cơn sốt giá đồng phải được giữ lại để phục vụ trực tiếp cho ví tiền của người bản địa, thay vì chảy về túi các nhà tư bản đa quốc gia.

Mặc dù các số liệu kinh tế vĩ mô dưới thời ông Hichilema trông rất ấn tượng, thực tế lại cho thấy một nghịch lý lớn: Lợi nhuận từ đồng chưa chạm tới tay người nghèo.

Hơn 60% dân số Zambia vẫn sống dưới mức nghèo khổ. Đối với một người dân cày cuốc trên đường phố thủ đô Lusaka, giá đồng quốc tế vượt 14.000 USD/tấn không có nhiều ý nghĩa khi giá thực phẩm, nhiên liệu leo thang và tình trạng mất điện kéo dài liên tục làm đảo lộn sinh hoạt.

Phe đối lập đã tận dụng triệt để kẽ hở này. Họ cho rằng chính sách thuế hiện tại của chính phủ đang "chảy máu chất xám tài nguyên", mang lại siêu lợi nhuận cho các tập đoàn đa quốc gia như First Quantum Minerals hay Barrick Gold, trong khi người dân Zambia chỉ nhận lại những mỏ đất trống và ô nhiễm môi trường.

Các nhà đầu tư quốc tế đang nín thở theo dõi kết quả kiểm phiếu. Giới phân tích từ Signal Risk nhận định, dù ai thắng cử, áp lực từ các công đoàn đòi tăng lương và yêu cầu nâng cấp mạng lưới điện (Zambia đang thiếu hụt ít nhất 2.000 MW điện cho sản xuất mỏ) sẽ là những bài toán hóc búa.

Cuộc bầu cử tại Zambia không còn là câu chuyện nội bộ của một quốc gia Nam Phi. Đó là một minh chứng rõ ràng cho thấy cuộc chuyển dịch năng lượng xanh toàn cầu đang tái định hình lại bản đồ chính trị tại những "rốn khoáng sản" của thế giới, nơi đồng là vũ khí, là quyền lực và là chiếc chìa khóa tối cao nắm giữ tương lai của cả đất nước.

- Xu hướng chủ đạo trên khung D: Giảm trong cấu trúc tăng.

- Sau các phiên tăng mạnh lên đỉnh lịch sử, giá Đồng đang có xu hướng điều chỉnh giảm.

- Hôm nay đồng đang có phiên giảm mạnh đi gần xuống đường hỗ trợ của xu hướng tăng.

CHIẾN LƯỢC GIAO DỊCH: Canh mua theo xu hướng tăng khi giá đi sát vùng hỗ trợ