Crypto "nhờn luật" vì mức phạt 200 triệu?

Khung xử phạt hành chính mới tại Nghị định 284/2026/NĐ-CP đặt ra nhiều băn khoăn về tính răn đe khi các đợt phát hành tài sản số có thể huy động đến hàng chục nghìn tỷ đồng.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 284/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa với mức phạt tiền tối đa 200 triệu đồng đối với tổ chức và 100 triệu đồng đối với cá nhân. Áp dụng cho các hành vi từ chào bán, phát hành không đúng quy định, hoạt động chui đến vi phạm phòng chống rửa tiền. Tuy nhiên dưới góc nhìn tài chính, con số này bị đánh giá là quá nhỏ bé so với quy mô dòng tiền của thị trường mã hóa.

Chính phủ ban hành Nghị định 284/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa. Mức phạt tối đa 200 triệu đồng áp dụng cho tổ chức, 100 triệu đồng cho cá nhân, bao gồm các hành vi chào bán không đúng quy định, cung cấp dịch vụ chưa được cấp phép, vi phạm giao dịch, công bố thông tin, phòng chống rửa tiền và an ninh mạng. Mức phạt này được xem là tương đối phổ biến trong các quy định xử phạt hành chính Việt Nam.

Theo chuyên gia, mức phạt tiền đơn lẻ có thể khó tạo tác dụng răn đe nếu không kèm theo các biện pháp khác. Pháp luật cần quy định đồng thời nộp lại lợi nhuận bất chính, buộc bồi thường thiệt hại, cấm tiếp tục hoạt động và khắc phục hậu quả. Những chế tài bổ sung này sẽ tạo áp lực tuân thủ thực tế hơn. Trong thực tế, các giao dịch tài sản mã hóa có thể liên quan đến quy mô lớn, do đó cơ chế xử lý cần bao quát toàn diện.

Thị trường tài sản mã hóa hiện tồn tại song song giữa thị trường chờ triển khai thí điểm và thị trường tự do. Các hoạt động phát hành và giao dịch hiện được thực hiện chủ yếu bên ngoài khung quản lý chính thức, tạo ra khoảng trống pháp lý. Cơ quan quản lý chưa có hành lang pháp lý cụ thể để kiểm soát những hoạt động này. Sự phân hóa giữa thị trường chính thức và thị trường tự do còn chưa rõ ràng, gây khó khăn cho việc bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Khi thị trường tài sản mã hóa chính thức được cấp phép, cơ chế bồi thường sẽ được thiết kế tương tự như đối với chứng khoán. Tổ chức phát hành có hành vi sai trái sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường, khắc phục hậu quả hoặc chấm dứt hoạt động. Tuy nhiên, đối với các giao dịch trôi nổi, việc xác minh, phát hiện và thu hồi tài sản rất khó khăn, đặc biệt khi liên quan tới pháp nhân nước ngoài hoặc hoạt động trên môi trường mạng. Nhà đầu tư cần hiểu rõ sự khác biệt giữa giao dịch chính thức có cấp phép và giao dịch bất hợp pháp.

Nhà đầu tư cần phân biệt rõ hoạt động nào được cấp phép, hoạt động nào không được phép. Dấu hiệu quan trọng nhất để nhận diện hoạt động hợp pháp là kiểm tra giấy phép và thủ tục theo quy định. Ngoài ra, cần tỉnh táo khi các chủ thể tạo ra sự nhập nhằng giữa hoạt động chưa được cấp phép với hoạt động được pháp luật cho phép. Nếu chấp nhận tham gia những giao dịch hoặc hoạt động không đáp ứng điều kiện theo pháp luật, nhà đầu tư phải chấp nhận toàn bộ rủi ro có thể xảy ra.