Cơ chế mua điện sắp có thay đổi lớn?

Tờ trình sửa đổi Luật Điện lực gửi Bộ Tư pháp không chỉ nhắm vào việc xóa bỏ đặc quyền ký hợp đồng của EVN, mà còn là mũi khoan trực diện nhằm xử lý triệt để căn bệnh bù chéo giá điện và thúc đẩy cơ chế mua bán trực tiếp.

Trong hồ sơ thẩm định dự án sửa đổi Luật Điện lực gửi Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương cho biết thị trường điện cạnh tranh đã vận hành gần 14 năm nhưng vẫn chưa đạt mức cạnh tranh như kỳ vọng.

Một trong những bất cập lớn là mô hình "một người mua điện duy nhất" (Single Buyer) vẫn chiếm ưu thế khi phần lớn hợp đồng mua bán điện đều do EVN và các đơn vị thành viên thực hiện.

Để thúc đẩy thị trường bán buôn điện và tạo nền tảng phát triển thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, Bộ Công Thương đề xuất từng bước chuyển các hợp đồng mua bán điện từ EVN sang các đơn vị mua buôn điện khác, trong đó có các tổng công ty điện lực.

Nhiều nguồn điện chưa tham gia thị trường

Theo Bộ Công Thương, tỷ trọng các nhà máy điện tham gia trực tiếp thị trường vẫn còn thấp và có xu hướng giảm.

Nhiều nguồn điện như điện khí, năng lượng tái tạo, thủy điện chiến lược, thủy điện tích năng hay các dự án BOT chưa tham gia đầy đủ, làm giảm tính cạnh tranh và ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành hệ thống.

Vì vậy, cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung các cơ chế nhằm thu hút thêm các nguồn điện nền và nguồn điện linh hoạt, đặc biệt là các dự án điện khí LNG nhập khẩu.

Hoàn thiện cơ chế cạnh tranh

Bộ Công Thương cũng chỉ ra thị trường hiện thiếu nhiều công cụ quản trị rủi ro, nhất là các công cụ tài chính phục vụ giao dịch điện dài hạn.

Cơ chế hợp đồng song phương giữa các nhà máy điện với các đơn vị mua điện ngoài EVN vẫn chưa hình thành rõ ràng, khiến thị trường bán buôn điện chưa phát huy hết vai trò.

Ngoài ra, cơ chế điều hành giá điện vẫn tồn tại tình trạng bù chéo giữa các tổng công ty điện lực và giữa các nhóm khách hàng.

Việc tách bạch chi phí phân phối và bán lẻ điện mới dừng ở hạch toán kế toán, chưa được phân định rõ về mặt pháp lý cũng như tổ chức.

Mở rộng mua bán điện trực tiếp

Đối với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), Bộ Công Thương cho biết quá trình triển khai vẫn còn nhiều vướng mắc liên quan đến phạm vi áp dụng, đối tượng tham gia, giá điện, chi phí truyền tải, đo đếm và thanh toán.

Do đó, cơ quan quản lý đề xuất tiếp tục rà soát và sửa đổi các quy định nhằm mở rộng đối tượng tham gia, tăng quyền lựa chọn cho khách hàng sử dụng điện và nâng cao hiệu quả vận hành của cơ chế này.

Hạn chế phát sinh thủ tục

Đối với hoạt động mua bán điện với nước ngoài, Bộ Công Thương cho rằng quy hoạch điện hiện đã xác định rõ quy mô nhập khẩu và xuất khẩu điện.

Việc bổ sung thêm quy định về "chiến lược mua bán điện với nước ngoài" có thể dẫn đến chồng chéo, phát sinh thêm thủ tục hành chính và làm giảm hiệu quả triển khai.

Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi Luật Điện lực lần này hướng tới mục tiêu xây dựng thị trường điện cạnh tranh hơn, minh bạch hơn và tạo động lực thu hút đầu tư vào các nguồn điện mới, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế trong dài hạn.