Chiến sự Trung Đông và làn sóng tăng giá lúa mì

Trong lịch sử thị trường hàng hóa, mỗi khi Trung Đông bước vào giai đoạn bất ổn, giá lúa mì thường ghi nhận những nhịp tăng mạnh. Không chỉ vì yếu tố tâm lý thị trường, mà còn bởi những tác động rất thực tế lên chuỗi cung ứng nông nghiệp toàn cầu.

Đầu những năm 2000, khi bạo lực bùng phát giữa Israel và Palestine, căng thẳng lan rộng khắp khu vực Trung Đông đã kéo giá lúa mì tăng gần 400% trong giai đoạn 2000–2001. Gần hai thập kỷ sau, vào năm 2017–2018, khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran và tái áp đặt các lệnh trừng phạt, thị trường một lần nữa chứng kiến giá lúa mì tăng hơn 200%.

Bước sang năm 2026, căng thẳng quân sự trực diện giữa Mỹ – Israel và Iran tiếp tục đẩy Trung Đông vào vòng xoáy bất ổn mới, khiến nhiều nhà quan sát bắt đầu đặt câu hỏi: liệu thị trường nông sản có bước vào một chu kỳ tăng giá mới?

Một trong những lý do quan trọng nằm ở vai trò của Trung Đông trong chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu. Khu vực này hiện là trung tâm xuất khẩu urê lớn nhất thế giới, với sản lượng khoảng 20 triệu tấn mỗi năm. Riêng Iran sản xuất từ 5 đến 6,5 triệu tấn urê, đồng thời là một trong những nhà sản xuất amoniac hàng đầu toàn cầu.

Khi chiến sự leo thang, các nhà máy phân bón trong khu vực buộc phải giảm hoặc ngừng hoạt động, trong khi các tuyến vận tải biển quan trọng – đặc biệt là khu vực eo biển Hormuz – có nguy cơ bị gián đoạn. Điều này không chỉ làm tăng chi phí vận chuyển mà còn khiến nguồn cung phân bón cho các quốc gia nhập khẩu lớn trở nên thiếu hụt.

Phân bón là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng nhất của nông nghiệp. Khi giá phân bón tăng cao, chi phí sản xuất của nông dân trên toàn cầu cũng tăng theo. Kết quả là giá của các mặt hàng nông sản, trong đó có lúa mì, thường chịu áp lực tăng.

Đáng chú ý, diễn biến địa chính trị lần này đang trùng với chu kỳ mùa vụ nhạy cảm của thị trường lúa mì. Theo quy luật nhiều năm, giá lúa mì thường suy yếu vào đầu năm và tạo đáy quanh tháng 3. Từ tháng 4 đến tháng 7, thị trường bước vào giai đoạn rủi ro thời tiết tại Mỹ – khu vực sản xuất lúa mì lớn của thế giới – và cũng là thời điểm giá thường biến động mạnh nhất trong năm.

Khi yếu tố địa chính trị, nguồn cung phân bón và chu kỳ mùa vụ cùng xuất hiện trong một thời điểm, thị trường nông sản thường trở nên đặc biệt nhạy cảm.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung phân bón và vận tải tại Trung Đông kéo dài, thị trường lúa mì hoàn toàn có thể bước vào một chu kỳ tăng giá mới. Sự kiện năm 2022 vẫn còn rất rõ ràng: khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát, giá lúa mì trên thị trường quốc tế đã tăng vọt từ khoảng 600 cent/giạ lên đỉnh hơn 1.360 cent/giạ, tức tăng trên 120% chỉ trong vài tháng.

Điều này cho thấy mỗi khi chuỗi cung ứng nông nghiệp toàn cầu bị phá vỡ bởi xung đột địa chính trị, thị trường thường phản ứng rất mạnh. Nếu căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục làm gián đoạn nguồn cung phân bón và vận chuyển qua các tuyến hàng hải chiến lược, áp lực chi phí sản xuất và lo ngại thiếu hụt nguồn cung có thể đẩy giá lúa mì tiến gần trở lại những vùng đỉnh lịch sử đã từng xuất hiện trong giai đoạn biến động năm 2022.

Về góc nhìn phân tích kỹ thuật, trên khung thời gian tháng (M), giá lúa mì hiện đang tiệm cận kênh xu hướng tăng dài hạn hình thành từ năm 2000 đến nay. Trong lịch sử, mỗi khi giá quay về vùng kênh tăng này, thị trường thường trải qua giai đoạn tích lũy đi ngang, trước khi xuất hiện những nhịp tăng mạnh với khối lượng mua gia tăng rõ rệt.

Đáng chú ý, giá lúa mì đã dao động tích lũy quanh vùng đáy này gần một năm qua. Tháng 2 vừa rồi, thị trường ghi nhận một cây nến tháng tăng mạnh kèm khối lượng mua tăng đột biến, cho thấy dấu hiệu của dòng tiền lớn bắt đầu tham gia trở lại.

Trong bối cảnh các yếu tố cơ bản như rủi ro địa chính trị tại Trung Đông, chi phí phân bón tăng và gián đoạn vận tải biển, sự kết hợp giữa nền tích lũy dài hạn và tín hiệu dòng tiền mới đang khiến nhiều nhà phân tích cho rằng lúa mì có thể bước vào một chu kỳ tăng giá đáng chú ý trong năm 2026.

---------------------------------------------

Hiện nay, nhà đầu tư Việt Nam có thể tham gia giao dịch trực tiếp các mặt hàng nông sản quốc tế như đậu tương, ngô, lúa mì… thông qua Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) – kênh kết nối hợp pháp và minh bạch với các sở giao dịch lớn trên thế giới. Đây là công cụ đầu tư an toàn, được pháp luật bảo hộ, giúp nhà đầu tư tận dụng xu hướng giá nông sản toàn cầu để đa dạng hóa danh mục và tìm kiếm lợi nhuận từ các biến động thị trường.