"Chạm" nhanh, trả giá dài?

Quy mô tài sản tài chính cá nhân tại Việt Nam dự kiến chạm mốc 600 tỷ USD vào năm 2027, song hành cùng sự bùng nổ của các nền tảng đầu tư kỹ thuật số. Tuy nhiên, sự tiện lợi từ giao dịch "một chạm" đang rút ngắn khoảng cách giữa cảm xúc và hành động, đẩy nhiều nhà đầu tư cá nhân vào bẫy tâm lý FOMO và lừa đảo tài chính tinh vi.

Tốc độ thao tác lệnh tính bằng giây loại bỏ khoảng dừng quản trị rủi ro, biến các thiên kiến tự tin thái quá thành đòn bẩy nguy hiểm khiến tài khoản đối mặt rủi ro call margin khi thị trường quay đầu.

Đầu tư tài chính ngày càng số hóa, cho phép nhà đầu tư tiếp cận thông tin, mở tài khoản và giao dịch gần như tức thì. Tuy nhiên, sự thuận tiện này cũng rút ngắn khoảng thời gian suy nghĩ trước một quyết định tài chính. Trước đây, nhà đầu tư phải đến quầy giao dịch và có thời gian cân nhắc. Ngày nay, chỉ cần thấy một thông tin trên màn hình, họ có thể giao dịch ngay. Công nghệ loại bỏ sự bất tiện, nhưng cũng loại bỏ khoảng dừng trước một quyết định tài chính quan trọng.

Rủi ro tâm lý càng lớn khi công nghệ đi cùng mạng xã hội. Mỗi ngày, nhà đầu tư có thể bắt gặp những tài khoản trên TikTok, Facebook, YouTube hay Threads khoe lợi nhuận, chia sẻ câu chuyện thành công. Nhưng phía sau những câu chuyện đó có thể là khoản vay, giao dịch thua lỗ hoặc tài sản phải bán để trả nợ. Khi chỉ nhìn thấy người chiến thắng, nhà đầu tư dễ tin rằng đám đông đang nắm giữ thông tin mà mình không có. Tâm lý này dễ tạo áp lực phải mua sớm, phải nắm bắt cơ hội ngay hoặc không được bỏ lỡ bất kỳ diễn biến nào. Khi đó, quyết định đầu tư có thể bị dẫn dắt bởi nỗi sợ thay vì một kế hoạch tài chính cụ thể.

FOMO - tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội - là một trong những biểu hiện phổ biến nhất. Khi các nhóm chat liên tục nói về một mã cổ phiếu hay đăng ảnh chốt lãi, nhà đầu tư dễ tin rằng đám đông đang nắm giữ cơ hội lớn. Một sai lầm khác là quá tự tin sau vài giao dịch có lãi, nhầm kết quả thuận lợi của thị trường với năng lực bản thân, từ đó tăng quy mô giao dịch hoặc sử dụng đòn bẩy cao hơn. Nhiều người cũng có xu hướng mua trước, lập kế hoạch sau, chưa xác định rõ lý do mua, thời gian nắm giữ, tỷ trọng vốn hay phương án xử lý khi giá giảm. Khi thị trường đảo chiều, họ dễ hoảng loạn bán ra ở thời điểm bất lợi.

Môi trường số cũng tạo điều kiện cho các thủ đoạn lừa đảo tài chính. Các đối tượng có thể tiếp cận nhà đầu tư qua mạng xã hội, kéo họ vào những hội nhóm giả danh chuyên gia, sau đó hướng dẫn tải ứng dụng không chính thống. Ban đầu, nhà đầu tư có thể rút một khoản nhỏ để tạo lòng tin. Nhưng khi nộp nhiều tiền hơn, tài khoản có thể bị khóa hoặc bị yêu cầu đóng thêm phí. Không phải cứ tài sản số hay blockchain đều là lừa đảo. Nhà đầu tư cần phân biệt tài sản minh bạch, được giao dịch trên nền tảng phù hợp với pháp luật với mô hình sử dụng thuật ngữ công nghệ để che giấu việc huy động tiền. Một ứng dụng đẹp hay chữ blockchain không tự động tạo ra tính hợp pháp. Lợi nhuận hiển thị trên màn hình cũng chưa phải là lợi nhuận thực nếu nhà đầu tư không thể rút tiền.

Trước khi chạm vào bất kỳ giao dịch nào, nhà đầu tư cần tạo một khoảng dừng để kiểm tra nguồn tin, xác định mục tiêu đầu tư và đặt trước giới hạn rủi ro có thể chấp nhận. Hãy kiểm tra tư cách pháp lý của tổ chức trước khi giao dịch bằng cách tham khảo danh sách công ty được cấp phép trên website các cơ quan quản lý tài chính. Xác định rõ lý do mua, thời gian nắm giữ, tỷ trọng vốn và phương án xử lý khi giá giảm. Nhớ rằng tốc độ giao dịch có thể giúp nắm bắt cơ hội, nhưng cần đi cùng năng lực quản trị rủi ro, kỷ luật tài chính và chiến lược phù hợp với mục tiêu đầu tư dài hạn.