Chấm dứt tư duy "xin - cho"

Trọng tâm là nâng cao hiệu quả doanh nghiệp Nhà nước, siết kỷ luật quản trị, đồng thời chuyển từ thu hút FDI theo quy mô sang chất lượng, công nghệ và giá trị gia tăng.

Tại phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo nhưng không dựa trên bao cấp, độc quyền hay cơ chế "xin - cho". Theo định hướng được quán triệt, vai trò chủ đạo phải được thể hiện bằng năng lực dẫn dắt, điều tiết nền kinh tế, bảo đảm các cân đối lớn và quản trị theo nguyên tắc thị trường.

Một trong những thông điệp đáng chú ý nhất là yêu cầu kiên quyết không để tồn tại lợi ích nhóm, sân sau, đầu tư theo nhiệm kỳ hoặc tình trạng thua lỗ kéo dài mà không xác định rõ trách nhiệm. Đây được xem là tín hiệu tiếp tục tăng cường kỷ luật đối với khu vực doanh nghiệp Nhà nước (DNNN), đặc biệt trong bối cảnh Chính phủ thúc đẩy cải cách quản trị và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Theo chỉ đạo, hệ thống pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước sẽ được rà soát tổng thể để xác định những quy định cần sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới ngay trong năm 2026. Định hướng mới chuyển từ quản lý nguồn lực phân tán sang quản trị toàn bộ vòng đời tài sản, lấy hiệu quả sử dụng vốn, giá trị gia tăng và đóng góp cho tăng trưởng bền vững làm tiêu chí đánh giá.

Đối với các DNNN, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới quản trị theo chuẩn mực hiện đại, minh bạch và cạnh tranh, đồng thời đi đầu trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo cũng như phát triển các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Đối với thị trường, những định hướng này có thể tạo tác động tích cực lên nhóm doanh nghiệp Nhà nước niêm yết nếu quá trình cải cách giúp cải thiện hiệu quả hoạt động, tối ưu sử dụng vốn và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp. Ngược lại, áp lực minh bạch, giám sát và trách nhiệm giải trình cũng sẽ gia tăng đối với những doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả.

Song song với khu vực kinh tế Nhà nước, Ban Chỉ đạo cũng thống nhất thay đổi cách tiếp cận trong thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Thay vì ưu tiên số lượng dự án hoặc quy mô vốn đăng ký, chính sách sẽ hướng đến các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đào tạo nhân lực.

Đáng chú ý, các ưu đãi đầu tư sẽ được gắn với kết quả thực hiện cam kết. Cơ chế hậu kiểm sẽ được tăng cường và có thể thu hồi ưu đãi nếu nhà đầu tư không đáp ứng các tiêu chí về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu phát triển, đào tạo lao động hoặc các nghĩa vụ đã cam kết.

Theo giới quan sát, định hướng này có thể giúp nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, tạo dư địa cho các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, logistics, hạ tầng khu công nghiệp và công nghệ tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Đồng thời, việc tăng cường kiểm soát chuyển giá, gian lận thương mại, an ninh dữ liệu và bảo vệ môi trường cũng phản ánh xu hướng lựa chọn dòng vốn đầu tư chất lượng thay vì tăng trưởng bằng mọi giá.

Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, các thay đổi về quản trị DNNN và chính sách FDI được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho môi trường kinh doanh minh bạch hơn, dù quá trình triển khai trên thực tế sẽ cần thêm thời gian để đánh giá hiệu quả.