MỚI

Thiệp năm mới độc lạ

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Canh bạc của Trump bước vào cuộc phán xử hiến pháp - Ai thực sự kiểm soát chính sách thuế của nước Mỹ?

Một cột mốc quan trọng đối với quyền lực hành pháp và chính sách thương mại Mỹ đang được định hình, khi Tòa án Tối cao Mỹ trong tuần này đã bắt đầu phiên điều trần về việc liệu cựu Tổng thống Donald Trump có vượt quá thẩm quyền hiến định khi áp đặt loạt thuế quan diện rộng dựa trên các điều khoản khẩn cấp hay không. Kết quả của vụ kiện có thể không chỉ định hình lại cục diện thương mại toàn cầu, mà còn tác động sâu sắc đến cán cân quyền lực giữa hành pháp và lập pháp Hoa Kỳ.

Trọng tâm của cuộc chiến pháp lý là việc Trump tận dụng mạnh mẽ Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) – một đạo luật ban hành năm 1977, vốn được thiết kế nhằm hạn chế lạm quyền của tổng thống sau vụ Watergate. Trump đã viện dẫn đạo luật này để áp thuế lên hàng hóa từ nhiều quốc gia, lấy lý do từ các “tình trạng khẩn cấp” như khủng hoảng fentanyl hay thâm hụt thương mại kéo dài – những lập luận mà giới kinh tế học phần lớn cho rằng không đáp ứng tiêu chuẩn của một “tình huống khẩn cấp” thực sự.

Các con số tài chính cho thấy quy mô của vấn đề là khổng lồ. Hiện nay, các nhà nhập khẩu Mỹ phải trả khoảng 556 triệu USD mỗi ngày dưới các mức thuế dựa trên IEEPA, tương đương 75% tổng doanh thu hải quan bổ sung trong năm nay. Tổng số thu thuế dự kiến vượt 140 tỷ USD trong năm 2025, ngay cả sau khi Trump gần đây đồng ý giảm một nửa thuế nhập khẩu với Trung Quốc. Nếu Tòa án Tối cao tuyên bố các mức thuế này là vi hiến, tỷ lệ thuế hiệu dụng sẽ giảm mạnh từ 15,9% xuống còn 6,5%, qua đó giảm bớt sức ép lên tăng trưởng kinh tế, nhưng đồng thời có thể buộc chính phủ phải hoàn trả hàng chục tỷ USD cho doanh nghiệp.

Trump gọi vụ kiện này là vấn đề “sống còn” đối với nước Mỹ, cảnh báo rằng một phán quyết bất lợi sẽ khiến quốc gia “mất khả năng tự vệ” và “đưa nền kinh tế xuống địa ngục”. Phía chính quyền của ông lập luận rằng việc hạn chế quyền áp thuế của tổng thống sẽ làm tê liệt khả năng điều hành đối ngoại và đàm phán thương mại. Dù vậy, các thị trường cá cược đang đánh giá khoảng 60% khả năng Trump thua kiện, trong khi nhiều định chế tài chính Phố Wall đã bắt đầu mua lại quyền nhận hoàn thuế tiềm năng.

Vấn đề pháp lý cốt lõi xoay quanh câu hỏi liệu IEEPA – vốn được dùng chủ yếu cho các lệnh trừng phạt tài chính – có thực sự trao cho tổng thống quyền áp thuế hay không. Các bên phản đối nhấn mạnh rằng chưa có tổng thống nào trước đây diễn giải đạo luật theo hướng này, và văn bản luật hoàn toàn không nhắc tới từ “tariffs” (thuế quan) – một sự thiếu vắng có chủ ý, phản ánh việc Quốc hội muốn giữ quyền lực hiến định trong lĩnh vực thuế và thương mại quốc tế. Các doanh nghiệp nhỏ và một số bang khởi kiện tập thể cho rằng Trump đã vượt quá ranh giới hiến pháp, giành lấy quyền lập pháp vốn thuộc về Quốc hội.

Vượt ra ngoài phạm vi kinh tế, nhiều học giả hiến pháp cảnh báo vụ việc đe dọa các nguyên tắc dân chủ nền tảng. Một nhóm lưỡng Đảng gồm các thẩm phán và nghị sĩ liên bang kỳ cựu đã đệ trình văn bản lên tòa, khẳng định rằng tranh chấp này thực chất liên quan đến “ai là người có quyền đánh thuế người dân Mỹ”. Giáo sư Michael McConnell của Đại học Stanford nhận định đây là vụ kiện quan trọng nhất về quyền lực kinh tế của tổng thống kể từ năm 1952, khi Tòa án Tối cao từng bác bỏ nỗ lực của Tổng thống Truman quốc hữu hóa ngành thép.

Sức hấp dẫn của IEEPA đối với Trump đến từ việc đạo luật này cho phép hành động gần như tức thời, không cần qua các quy trình điều tra hay thời hạn kéo dài hàng tháng như các đạo luật thuế quan khác. Ông lập luận rằng tòa án không có “năng lực thể chế” để xem xét các tuyên bố tình trạng khẩn cấp của tổng thống – một quan điểm mà giới chỉ trích cho rằng sẽ mở đường cho mô hình điều hành bằng “tình trạng khẩn cấp vĩnh viễn”.

Nếu Tòa án tuyên vô hiệu hóa các sắc thuế này, tác động hành chính có thể sẽ rất lớn. Nhiều doanh nghiệp nhập khẩu như Jess Nepstad ở Montana kể rằng họ phải mất gần 300 ngày để được hoàn lại khoản thuế thừa 200.000 USD, và lo ngại hệ thống quan liêu sẽ không thể xử lý khối lượng hoàn thuế khổng lồ nếu phán quyết được mở rộng. Tuy nhiên, một số nhà kinh tế cho rằng dòng tiền hoàn thuế có thể tạo cú hích ngắn hạn cho tăng trưởng, khi giúp tăng lợi nhuận doanh nghiệp và giải phóng vốn đầu tư.

Dự kiến phán quyết sẽ chưa được đưa ra trong vài tháng tới, và sự bất định có thể kéo dài đến cuối năm. Dù thắng hay thua, giới chuyên gia nhận định Trump vẫn còn nhiều cơ chế pháp lý khác để áp đặt thuế quan, như đã thể hiện trong nhiệm kỳ đầu tiên. Tuy nhiên, một thất bại tại Tòa án Tối cao sẽ tước đi công cụ ưa thích nhất của ông, đồng thời hạn chế quyền lực của người kế nhiệm, buộc Nhà Trắng phải quay lại cách tiếp cận chậm rãi, dựa vào thảo luận và đồng thuận của Quốc hội – điều mà Trump từ lâu vẫn chỉ trích là “quá chậm chạp cho nghệ thuật đàm phán thời hiện đại.”

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Thị trường hàng hóa phái sinh là nơi giao dịch các hợp đồng dựa trên giá trị của các loại hàng hóa cơ bản như nông sản, năng lượng, kim loại, và nguyên liệu công nghiệp. Đây là công cụ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quản lý rủi ro biến động giá, đồng thời tạo cơ hội sinh lời từ sự chênh lệch giá trong tương lai. Với sự phát triển của công nghệ và hội nhập kinh tế, thị trường này ngày càng thu hút sự quan tâm nhờ tính thanh khoản cao và khả năng đa dạng hóa danh mục đầu tư. NĐT quan tâm liên hệ với tôi cũng như tham gia nhóm cộng đồng qua thông tin trên trang cá nhân.