Cán cân xuất nhập khẩu đảo chiều, bí ẩn đằng sau bức tranh lớn

Trong 5 tháng đầu năm, nền kinh tế ghi nhận mức nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD, trong khi khu vực FDI tiếp tục tăng trưởng mạnh còn khu vực doanh nghiệp trong nước lại gặp nhiều khó khăn hơn.

Sau một thập kỷ xuất siêu liên tiếp, cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam bất ngờ đảo chiều sang nhập siêu 13,8 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2026. Đánh giá về hiện tượng này, TS. Cấn Văn Lực và ông Nguyễn Duy Linh đồng quan điểm khi chỉ ra nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá cả hàng hóa đầu vào tăng cao, cùng tâm lý chủ động tăng nhập khẩu tích trữ nguyên nhiên liệu của doanh nghiệp nhằm phòng ngừa rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Lượng hàng nhập khẩu này được kỳ vọng sẽ chuyển hóa thành năng lượng sản xuất thúc đẩy tăng trưởng cho nửa cuối năm. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng bày tỏ lo ngại về điểm nghẽn mang tính hệ thống khi xuất khẩu vẫn phụ thuộc lớn vào khối FDI (chiếm 80% kim ngạch), trong khi doanh nghiệp nội địa chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, dẫn đến mức nhập siêu của khu vực trong nước lên tới 20,8 tỷ USD.

Ở góc độ cơ quan lập pháp, TS. Phan Đức Hiếu nhận định xu hướng giảm thặng dư vốn đã có tính tích lũy hệ thống từ trước chứ không quá bất ngờ, đồng thời đề xuất cần xây dựng một chiến lược xuất nhập khẩu toàn diện cả hàng hóa lẫn dịch vụ cho giai đoạn mới để giải quyết bài toán tận gốc. Xét về các tác động vĩ mô, TS. Cấn Văn Lực cho rằng tình trạng nhập siêu này không gây áp lực lớn lên tỷ giá và cán cân ngoại tệ nhờ dòng vốn FDI giải ngân ổn định, kiều hối tích cực và chênh lệch lãi suất VND-USD duy trì ở mức cao. Dự báo cho cả năm 2026, áp lực nhập siêu sẽ giảm dần và thị trường có thể quay lại trạng thái xuất siêu từ 2 đến 4 tỷ USD, giúp tỷ giá USD/VND giữ mức biến động ổn định trong khoảng 1-2%, nhất là khi thị trường chứng khoán được kỳ vọng nâng hạng vào tháng 9 tới.