Các nhà đầu tư AI đang phớt lờ những rủi ro hiển nhiên
Trong khi giới tài chính và công nghệ vẫn đắm chìm vào cơn sốt AI, họ dường như lại bỏ qua hai rủi ro lớn là mặt bằng lãi suất dài hạn neo cao và làn sóng phản ứng dữ dội từ xã hội. Cựu Chủ tịch Goldman Sachs Jim O'Neill nhận định cú bán tháo cổ phiếu công nghệ sau cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ chính là lời cảnh tỉnh đầu tiên buộc thị trường phải nhìn nhận thực tế hơn.
Trong một buổi nói chuyện riêng hồi đầu tháng 9, tôi từng chỉ ra rằng sự lạc quan thái quá về AI chỉ đang lan tỏa trong giới tài chính và công nghệ cao nhưng hầu như không hiện diện ở bất kỳ lĩnh vực nào khác. Điều này khiến tôi không khỏi ngạc nhiên. Những người làm trong ngành tài chính lẽ ra phải hiểu rõ rằng lãi suất tăng, đặc biệt là lợi suất dài hạn sẽ làm phức tạp hóa mọi bài toán đầu tư. Trong các chu kỳ trước đây, môi trường tài chính thắt chặt từng nhiều lần thử thách sức bền của tâm lý lạc quan trên thị trường, điều đó hoàn toàn có thể lặp lại. Vì vậy, triển vọng lạm phát cơ bản chính là một trong những chỉ báo quan trọng nhất mà giới đầu tư phải theo dõi sát sao lúc này.
Thế nhưng, phần lớn những người có mặt trong khán phòng hôm đó lại nhìn tôi như một kẻ lạc hậu không hiểu biết gì. Trong mắt họ, dường như tôi không nhận ra rằng AI là một xu thế không thể đảo ngược. Dù vậy, tôi vẫn thẳng thắn chỉ ra rằng giới đầu tư đang tỏ ra quá chủ quan trước nỗi lo thất nghiệp hàng loạt hay viễn cảnh các hệ thống AI mất kiểm soát làm gián đoạn hạ tầng trọng yếu và đe dọa sự tồn vong của nhân loại. Một lần nữa, sự tự mãn của giới tài chính khiến tôi thấy khó hiểu, bởi làn sóng phản đối từ công chúng hoàn toàn có thể làm đảo lộn mọi tính toán của của phe đặt cược vào cổ phiếu AI.
Và quả thực, cử tri Mỹ đã lên tiếng đầy dứt khoát trong cuộc bầu cử vào ngày 03 tháng 11 vừa qua. Họ quay lưng với Đảng Cộng hòa đương nhiệm, lực lượng vốn bị xem là gắn bó mật thiết với ngành công nghiệp AI và công nghệ. Không chỉ vậy, người dân bỏ phiếu áp đảo ủng hộ việc hạn chế các trung tâm dữ liệu ở hầu hết mọi nơi mà vấn đề này được đưa ra biểu quyết. Ngay ngày hôm sau, làn sóng bán tháo quy mô lớn lập tức ập xuống nhóm cổ phiếu AI. Phải chăng thị trường đã có cái nhìn thận trọng hơn?
Năng suất thực chất hay bất ổn xã hội?
Không thể phủ nhận AI có tiềm năng cải thiện đáng kể năng suất lao động tại nhiều lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế. Nhưng điều đó chỉ xảy ra nếu công nghệ này được khai thác đúng hướng như tôi từng phân tích cách đây hơn một năm. Hiện tại, AI đã có thể giúp doanh nghiệp thay thế nhân sự ở một số khâu nhất định, qua đó nâng cao năng suất thuần túy về mặt kỹ thuật. Tuy nhiên, nếu không có gì bảo đảm rằng AI sẽ thúc đẩy năng suất cao hơn, giúp nâng cao mức lương thực tế (đã điều chỉnh theo lạm phát) và lan tỏa lợi ích rộng rãi, thì sự phát triển của công nghệ này rốt cuộc có ý nghĩa gì?
Một công nghệ sẽ có ích gì nếu nó chỉ tước đi cơ hội mưu sinh và cống hiến của người lao động hoặc đe dọa phá vỡ hạ tầng thiết yếu của xã hội? Quan trọng hơn, tại sao giới đầu tư lại muốn những kịch bản u ám đó trở thành một phần trong câu chuyện tăng trưởng của mình? Khi những lời cảnh báo đã được lan truyền rộng rãi, việc xã hội lên tiếng yêu cầu các chính trị gia phải hành động là điều tất yếu. Cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ vừa qua mới chỉ là cuộc khởi đầu cho những gì sắp tới.
Trọng tâm tranh luận trong những tháng gần đây xoay quanh các trung tâm dữ liệu và hội chứng phản đối xây dựng dự án gần khu dân cư (NIMBY*). Tuy nhiên, bài toán siết chặt hành lang pháp lý giờ đây cũng sẽ được thảo luận, bất chấp việc Tổng thống Donald Trump có thể tìm cách cản trở Quốc hội nhiệm kỳ mới do Đảng Dân chủ kiểm soát.
*Chú thích: “Not in my backyard" (thường viết tắt là NIMBY) là thành ngữ chỉ việc phản đối một công trình, cơ sở hoặc dự án nào đó đặt gần nhà hoặc khu dân cư của mình, dù vẫn đồng ý rằng chúng cần thiết ở nơi khác
Đó hoàn toàn không phải là tín hiệu xấu. Việc thiết lập một khung quản lý AI toàn cầu là yêu cầu cấp thiết, bất kể quá trình đàm phán có cam go đến đâu. Đây cũng là nhận định trong một nghiên cứu sắp công bố của diễn đàn BRICS+ Thinking*, nền tảng chính sách mà tôi tham gia sáng lập hồi đầu năm nay. Để làm được điều này, thế giới không chỉ cần sự phối hợp giữa hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc, mà còn phải có sự chung tay của nhóm các cường quốc tầm trung cùng các quốc gia ở Nam Bán cầu.
*Chú thích: Mạng lưới nghiên cứu chính sách và diễn đàn học thuật quy tụ các chuyên gia từ khối các nền kinh tế mới nổi mở rộng (BRICS+), được Jim O'Neill (người từng khai sinh ra thuật ngữ BRIC năm 2001) đồng sáng lập nhằm thúc đẩy đối thoại về quản trị toàn cầu.
Bài toán phân bổ thành quả tăng trưởng
Giới tài chính cần nhớ rằng kể từ sau cuộc khủng hoảng năm 2008, nhiều khu vực trên thế giới đã trải qua một giai đoạn dài tăng trưởng kinh tế ảm đạm. Ngay cả nước Mỹ, dù tăng trưởng nhỉnh hơn phần lớn các nước châu Âu và nhóm nền kinh tế phát triển, vẫn không đạt được mức kỳ vọng mà tôi cùng các cộng sự tại Goldman Sachs từng dự báo vào đầu thế kỷ mới.
Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng trì trệ này là năng suất lao động yếu kém và hoạt động đầu tư của khu vực tư nhân yếu ớt cho đến tận gần đây. Nền kinh tế vừa trải qua một thời kỳ kéo dài mà ở đó tiền lương thực tế tăng trưởng ì ạch trong khi lợi nhuận doanh nghiệp lại bứt phá mạnh mẽ và định giá cổ phiếu liên tục lập đỉnh kỷ lục.
Nếu AI chỉ đơn thuần thúc đẩy mạnh mẽ các động lực thị trường này mà không mang lại sự phân bổ rộng rãi hơn các lợi ích năng suất thực sự, một sự biến động mạnh mẽ là điều khó tránh khỏi. Hy vọng rằng kết quả mang tính bước ngoặt của cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ sẽ trở thành lời cảnh tỉnh, dẫn đến sự thay đổi trong cách nhìn nhận và trong các chiến lược quyết định cách thức thiết kế và triển khai các công nghệ AI này.
Sẽ thật đáng tiếc nếu một công nghệ mạnh mẽ như AI lại không mang lại được lợi ích thiết thực cho nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế và xã hội. Như tôi từng đề cập trước đây, sự thiếu hụt tăng trưởng năng suất chính là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hàng loạt khó khăn của Dịch vụ Y tế Quốc gia Vương quốc Anh (NHS) hiện nay và đó mới chỉ là một trong vô vàn ví dụ điển hình.
Những người lạc quan có thể khẳng định rằng mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi. Trước sức ép ngày càng lớn từ dư luận tại nhiều quốc gia cùng tiềm năng to lớn sẵn có, công nghệ AI hoàn toàn có thể được định hướng để trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng chung cho toàn xã hội. Nhưng chỉ hy vọng viễn cảnh tốt đẹp ấy tự xảy ra thì chắc chắn là chưa đủ.
Kết nối truyền thông
cùng 24HMONEY ?
Liên hệ tư vấn ngay
Bạn muốn trở thành
VIP/Pro ?
Đăng ký ngay
