Buffett chỉ mặt những “kẻ thù” của nhà đầu tư

Sau hơn 6 thập kỷ dẫn dắt Berkshire Hathaway, Warren Buffett để lại một di sản không chỉ nằm ở thành tích kinh doanh mà còn ở cách ông nhìn nhận tâm lý thị trường. Với ông, những “kẻ thù” nguy hiểm nhất của nhà đầu tư thường không nằm trên bảng điện mà nằm trong chính cảm xúc của con người.

Warren Buffett công bố kế hoạch chuyển giao quyền lãnh đạo Berkshire Hathaway cho Greg Abel, mở ra những câu hỏi về chiến lược đầu tư tương lai của tập đoàn này.

Warren Buffett vừa khép lại 6 thập kỷ ở vị trí Chủ tịch Berkshire Hathaway, tập đoàn hiện có giá trị trên 1.000 tỷ USD. Trong khoảng thời gian đó, Berkshire đạt mức tăng trưởng kép gần 20%/năm, trở thành một trong những trường hợp nổi bật nhất của đầu tư dài hạn.

Nhưng điều Buffett nhấn mạnh xuyên suốt sự nghiệp không phải khả năng dự báo chính xác từng nhịp thị trường. Ông nhiều lần cảnh báo về những yếu tố có thể khiến nhà đầu tư tự phá hỏng quyết định của mình.

Đứng đầu danh sách là sợ hãi và lòng tham. Trong thư cổ đông năm 1986, Buffett mô tả đây là những trạng thái luôn tồn tại trên thị trường. Khi giá giảm mạnh, nỗi sợ có thể biến biến động thành lý do bán tháo; ngược lại, lòng tham có thể khiến một tài sản đang đắt trở nên hấp dẫn chỉ vì giá tiếp tục tăng.

Sự thiếu kiên nhẫn là một “kẻ thù” khác. Buffett từng cho rằng nhà đầu tư không nhất thiết phải hành động liên tục. Trong đầu tư, việc đứng ngoài một cơ hội đôi khi gây áp lực tâm lý lớn không kém việc chịu một khoản lỗ.

Đến đố kỵ và tâm lý đám đông, ranh giới càng mong manh. Một nhà đầu tư có thể hài lòng với mức sinh lời của mình cho đến khi chứng kiến người khác kiếm được nhiều hơn. Khi đó, nhu cầu “bắt kịp” dễ biến thành động lực tham gia những lĩnh vực nằm ngoài hiểu biết.

Buffett đặc biệt coi trọng khái niệm “vòng tròn năng lực”: biết mình hiểu gì và quan trọng hơn là biết mình không hiểu gì. Trong giai đoạn bong bóng công nghệ, ông thừa nhận Berkshire không thể xác định doanh nghiệp nào sẽ tạo ra lợi thế bền vững trong một ngành thay đổi quá nhanh. Thay vì chạy theo, Berkshire chấp nhận đứng ngoài.

Một “kẻ thù” khác là cái tôi. Buffett từng công khai tự chấm điểm “D” cho hoạt động phân bổ vốn của Berkshire trong năm 1999, thời điểm tập đoàn tụt lại đáng kể so với S&P 500. Việc thừa nhận sai lầm cho thấy một nguyên tắc quan trọng: sai không nguy hiểm bằng việc cố chứng minh mình đúng.

Ở góc độ doanh nghiệp tài chính, những hành vi này cũng tạo ra chi phí thực tế. Buffett từng chỉ ra “frictional costs” như phí giao dịch, quản lý và các khoản chi liên quan có thể bào mòn đáng kể lợi nhuận nhà đầu tư; trong bài viết năm 1999, ông ước tính nhà đầu tư Mỹ khi đó phải trả hơn 100 tỷ USD mỗi năm cho việc liên tục “đổi ghế”.

Sau cùng, di sản của Buffett không chỉ là cách chọn doanh nghiệp. Đó còn là câu hỏi nhà đầu tư có thể giữ được bao nhiêu kỷ luật khi thị trường liên tục tạo ra cảm giác phải hành động.