Bóng ma lạm phát trở lại từ túi tiền xăng dầu

Khi eo biển Hormuz – "cuống họng" năng lượng thế giới – bị siết chặt, giá dầu thô vọt ngưỡng 100 USD/thùng đã kích hoạt một chuỗi domino tăng giá toàn cầu. Trước áp lực "bỏng tay" từ xăng dầu, Chính phủ Việt Nam đang cấp tốc triển khai các kịch bản ứng phó khẩn cấp để chặn đứng đà lây lan của lạm phát.

Việt Nam đang thực hiện chính sách bình ổn giá xăng dầu theo quy định, song trước tình hình diễn biến nhanh, phức tạp và khủng hoảng có thể kéo dài, chúng ta phải chuẩn bị trước cho trường hợp Quỹ bình ổn giá xăng dầu bị thiếu hụt

Diễn biến tăng mạnh của giá xăng dầu trong những ngày gần đây đang trở thành biến số trung tâm chi phối mặt bằng giá hàng hóa. Sau giai đoạn góp phần kìm CPI đầu năm, năng lượng đang quay lại với vai trò tạo áp lực lạm phát.

Trong kỳ điều hành giữa tháng 3, giá xăng dầu thế giới bật tăng mạnh khi dầu thô vượt mốc 100 USD/thùng. Giá thành phẩm đồng loạt leo thang với mức tăng hai chữ số, phản ánh rõ cú sốc nguồn cung trên thị trường toàn cầu.

Ở trong nước, cơ quan điều hành tiếp tục sử dụng Quỹ bình ổn với mức chi 3.000–4.000 đồng/lít/kg nhằm giảm tốc độ tăng giá bán lẻ. Biện pháp này giúp hạ nhiệt ngắn hạn, song cũng làm dày thêm áp lực cho các kỳ điều hành sau khi dư địa quỹ dần thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu điều hành được đặt ra là không để thiếu hụt nguồn cung năng lượng, đồng thời hạn chế tối đa tác động lan tỏa đến sản xuất, tiêu dùng và chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, rủi ro lớn hơn đến từ cú sốc nguồn cung toàn cầu. Việc gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng trọng yếu – đã khiến nguồn cung dầu sụt giảm mạnh. Sản lượng và xuất khẩu từ các quốc gia chủ chốt trong khu vực giảm sâu, trong khi tồn kho nổi gia tăng do không thể vận chuyển.

Ước tính, mức thiếu hụt hiện tại tương đương khoảng 10% nguồn cung toàn cầu – một con số đủ để gây biến động mạnh. Trong lịch sử, chỉ cần gián đoạn ở mức thấp hơn cũng đã khiến giá dầu tăng vọt.

Dù vậy, một số nhận định cho rằng đà tăng có thể chững lại quanh vùng cao khi nhu cầu suy yếu và nguồn cung thay thế dần xuất hiện. Điều này đồng nghĩa với việc áp lực giá có thể kéo dài, thay vì tăng sốc rồi hạ nhanh.

Ở trong nước, tác động không chỉ dừng ở giá xăng dầu. Chi phí vận tải tăng sẽ lan sang giá hàng hóa, trong khi giá điện, vật liệu xây dựng và các yếu tố chính sách cũng đồng loạt tạo sức ép.

Giá điện duy trì ở mức cao, giá vật liệu xây dựng tăng theo nhu cầu hạ tầng, cùng với việc siết thuế hộ kinh doanh đều góp phần đẩy chi phí đầu vào lên. Bên cạnh đó, biến động tỷ giá và độ trễ từ tăng trưởng tín dụng năm trước cũng bắt đầu phản ánh vào giá cả.

Theo dự báo, lạm phát cơ bản có thể tăng lên quanh vùng 4,3–4,5% trong các tháng đầu quý II, kéo CPI bình quân năm 2026 lên khoảng 4–4,3%. Đây là mức không quá cao nhưng đủ để tạo áp lực lên điều hành chính sách.

Yếu tố tỷ giá cũng cần được theo dõi sát. Nhu cầu nhập khẩu năng lượng tăng sẽ kéo theo nhu cầu ngoại tệ, trong khi chính sách lãi suất của Mỹ tiếp tục neo cao, làm gia tăng rủi ro biến động.

Trong bối cảnh đó, dòng tiền trú ẩn có xu hướng dịch chuyển linh hoạt giữa vàng và USD, tạo thêm biến số khó lường cho thị trường tài chính và tỷ giá.

Trước những áp lực chồng lớp, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng kịch bản điều hành linh hoạt theo nhiều cấp độ, từ tích cực đến tiêu cực. Việc chủ động ứng phó sẽ quyết định khả năng kiểm soát lạm phát và giữ ổn định tăng trưởng.

Kịch bản thuận lợi nhất vẫn là căng thẳng địa chính trị sớm hạ nhiệt, các tuyến vận tải được nối lại và nguồn cung năng lượng phục hồi. Khi đó, áp lực giá sẽ giảm dần, tạo khoảng trống cho chính sách điều hành linh hoạt hơn.

Ngược lại, nếu các điểm nghẽn kéo dài, nền kinh tế sẽ phải đối mặt với bài toán quen thuộc nhưng khó giải: vừa kiểm soát lạm phát, vừa duy trì động lực tăng trưởng.