Bóng ma khủng hoảng từ eo biển huyết mạch

Không còn là rủi ro lý thuyết, sự đứt gãy tại Trung Đông đã trực tiếp thổi bay túi tiền của người tiêu dùng: Giá dầu tăng 45%, khí đốt vọt 55%, đẩy hàng tỷ người vào ngưỡng cửa của một cuộc đại khủng hoảng chi phí sống.

Khi "yết hầu" Hormuz bị bóp nghẹt, 20% lượng dầu và khí đốt thế giới rơi vào tình trạng đóng băng, kích hoạt một phản ứng dây chuyền tàn khốc xuyên lục địa. Từ những trạm xăng đỏ lửa ở Nam Á đến các kho dự trữ chiến lược tại Nhật Bản, bóng ma khủng hoảng năng lượng đang biến thành một cuộc chiến sinh kế thực sự, đe dọa đánh sập đà phục hồi của toàn bộ khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Bóng ma khủng hoảng từ eo biển huyết mạch

Việc các tàu chở nhiên liệu gặp khó tại eo biển Hormuz đang gây áp lực nặng nề lên nhiều nền kinh tế và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Diễn biến căng thẳng tại Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu – đang tạo ra những dư chấn kinh tế vượt xa khu vực Trung Đông. Sự gián đoạn dòng chảy nhiên liệu đã nhanh chóng lan sang chuỗi cung ứng và thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt tại châu Á - Thái Bình Dương.

Tại Nam Á, tác động hiện rõ với cường độ mạnh. Pakistan đối mặt “cú sốc kép” khi giá nhiên liệu và thực phẩm tăng vọt, buộc chính phủ phải áp dụng tuần làm việc rút gọn và khuyến khích làm việc từ xa để giảm tiêu thụ năng lượng. Ở Sri Lanka, các biện pháp kiểm soát được tái kích hoạt: phân phối nhiên liệu theo định mức, cắt giảm hoạt động công cộng và hạn chế tiêu dùng xăng dầu. Những động thái này phản ánh nỗi lo tái diễn khủng hoảng kinh tế từng đẩy lạm phát vượt ngưỡng kiểm soát.

Tình hình tại Nepal mang màu sắc khác nhưng không kém phần nghiêm trọng. Hàng triệu lao động tại khu vực Vùng Vịnh – nguồn đóng góp lớn cho kiều hối quốc gia – bị ảnh hưởng bởi xung đột, kéo theo nguy cơ suy giảm nguồn thu quan trọng của nền kinh tế.

Ở các nền kinh tế lớn hơn, phản ứng diễn ra nhanh và quyết liệt. Nhật Bản xả kho dự trữ quy mô lớn nhằm hạ nhiệt giá trong nước. Trung Quốc tận dụng nguồn dự trữ dồi dào và tính toán lại cơ chế thanh toán để giảm phụ thuộc vào hệ thống tài chính quốc tế. Tại Đông Nam Á, Philippines siết tiêu thụ năng lượng, trong khi Thái Lan đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung và gia tăng dự trữ.

Tuy nhiên, không phải quốc gia nào cũng đủ dư địa ứng phó. Myanmar rơi vào tình trạng đình trệ vận tải và gián đoạn hoạt động cứu trợ do thiếu nhiên liệu. Giá cả leo thang, hàng hóa thiết yếu khan hiếm, sức mua của người dân suy giảm – những dấu hiệu quen thuộc của một nền kinh tế bị bào mòn từ gốc.

Theo các chuyên gia, cú sốc hiện tại không chỉ đến từ giá dầu mà còn là hiệu ứng dây chuyền. Chi phí vận tải, bảo hiểm tăng mạnh, kéo theo giá phân bón và sản xuất nông nghiệp leo thang. Khi giá năng lượng duy trì ở mức cao, toàn bộ hệ thống logistics toàn cầu chịu áp lực, từ sản xuất công nghiệp đến cung ứng hàng hóa.

Hàng dài người xếp hàng tại một trạm xăng ở thành phố Manila, Philippines ngày 9/3

Các số liệu cho thấy mức tăng đáng kể: dầu tăng khoảng 45%, khí đốt 55% và phân bón 35% chỉ trong thời gian ngắn. Hệ quả là lạm phát khu vực có xu hướng tăng, trong khi tăng trưởng kinh tế bị kéo chậm lại. Đáng chú ý, nguy cơ thiếu hụt phân bón đang trực tiếp đe dọa an ninh lương thực của hàng tỷ người tại Nam Á.

Trước bối cảnh này, các tổ chức quốc tế khuyến nghị phối hợp chính sách mạnh mẽ hơn, từ hỗ trợ tài khóa có mục tiêu đến điều chỉnh tiền tệ nhằm ổn định thị trường. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở các chỉ số vĩ mô, mà ở sức chịu đựng của từng hộ gia đình khi chi phí sinh hoạt tăng nhanh hơn thu nhập.

Cú sốc năng lượng lần này vì thế không chỉ là câu chuyện thị trường, mà đang dần trở thành bài toán sinh kế trên diện rộng.