Bơm vốn vượt trần cho đại dự án: Chuyên gia cảnh báo rủi ro ngầm với ngân hàng

Đề xuất cho phép ngân hàng cấp tín dụng vượt giới hạn đối với các dự án trọng điểm tại Hà Nội được xem là động thái mở rộng dư địa vốn cho tăng trưởng, song cũng đặt ra nhiều lo ngại về rủi ro tập trung tín dụng. Theo chuyên gia, nếu dòng vốn dồn quá lớn vào một số dự án hoặc doanh nghiệp quy mô lớn, hệ thống ngân hàng có thể phải đối mặt với áp lực an toàn vốn và nguy cơ phát sinh những rủi ro khó kiểm soát trong dài hạn.

Mở rộng dư địa vốn cho các dự án trọng điểm

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hiện lấy ý kiến cho dự thảo sửa đổi Quyết định 09/2024/QĐ-TTg nhằm triển khai cơ chế đặc thù theo nghị quyết của Quốc hội dành cho Thủ đô.

Theo đề xuất, tổ chức tín dụng có thể được xem xét cho vay vượt giới hạn đối với các dự án lớn đã được phê duyệt chủ trương đầu tư, với mức tối đa:

38% vốn tự có cho một khách hàng
52% vốn tự có cho khách hàng và nhóm liên quan

Đây là mức nới đáng kể so với khung giới hạn tín dụng hiện hành, vốn được thiết kế để giảm rủi ro tập trung và phân tán dòng vốn trong hệ thống.

Áp lực tăng trưởng khiến nhu cầu vốn lớn trở nên cấp thiết

Theo Phạm Thế Anh, trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao, đặc biệt khi các động lực mới như đổi mới sáng tạo cần thời gian để phát huy hiệu quả, việc dựa vào các dự án quy mô lớn là lựa chọn dễ hiểu trong ngắn hạn.

Ông cho rằng khác với giai đoạn trước khi đầu tư công giữ vai trò trung tâm, chiến lược hiện nay là tận dụng năng lực của khu vực tư nhân, nhất là các tập đoàn lớn, để triển khai hạ tầng và các dự án có sức lan tỏa.

Mô hình này có ưu điểm là: giảm áp lực ngân sách, hạn chế nghĩa vụ bảo lãnh nợ công, đẩy nhanh tiến độ đầu tư.

Rủi ro tập trung tín dụng và bài học “quá lớn để phá sản”

Tuy nhiên, chuyên gia cảnh báo việc dồn vốn quá lớn vào một số doanh nghiệp có thể làm gia tăng rủi ro hệ thống.

Nếu doanh nghiệp vay vốn quy mô lớn gặp biến động: ngân hàng chịu áp lực chất lượng tài sản, chuỗi dự án liên quan có thể đình trệ, tác động lan sang thị trường và người mua cuối cùng.

Khái niệm “too big to fail” từng xuất hiện trong nhiều cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, khi quy mô của một doanh nghiệp lớn đến mức hệ thống khó chấp nhận để doanh nghiệp đó đổ vỡ.

Nguy cơ méo mó cạnh tranh nếu thiếu minh bạch

Một lo ngại khác là việc ưu tiên tín dụng cho một nhóm nhỏ doanh nghiệp có thể tạo ra lợi thế không cân xứng trên thị trường.

Nếu quyền tiếp cận: vốn tín dụng, quỹ đất, cơ chế pháp lý đặc thù không gắn chặt với hiệu quả dự án, môi trường cạnh tranh có thể bị ảnh hưởng.

Theo ông Phạm Thế Anh, điều quan trọng không chỉ là quy mô dự án mà còn là tiêu chí lựa chọn và năng lực giám sát thực thi.

Cần kiểm soát tốt để tránh rủi ro dài hạn

Các chuyên gia cho rằng để chính sách phát huy hiệu quả, cần song song: kiểm soát giới hạn rủi ro ngân hàng, phân bổ vốn theo tiến độ thực tế, giám sát minh bạch năng lực chủ đầu tư.

Việc mở rộng tín dụng cho các đại dự án có thể tạo lực đẩy cho tăng trưởng trước mắt, nhưng nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp, rủi ro tích tụ trong hệ thống tài chính sẽ lớn hơn nhiều so với lợi ích ngắn hạn