Bình ổn giá xăng dầu: Đừng để chính sách "hụt hơi" sau thị trường

Trong dự thảo mới nhất của Bộ Công Thương, cơ chế bình ổn giá xăng dầu chỉ được kích hoạt khi giá bán lẻ tăng từ 20% trở lên trong vòng một tháng. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lo ngại ngưỡng này quá cao, dễ khiến chính sách rơi vào tình trạng "chạy theo đuôi" thị trường.

Bộ Công Thương vừa đưa ra lấy ý kiến góp ý về Dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của nghị định kinh doanh xăng dầu

Cơ quan quản lý đang lấy ý kiến về dự thảo quy định chi tiết cơ chế bình ổn giá xăng dầu đối với xăng, xăng sinh học và dầu diesel.

Theo đề xuất, việc theo dõi và đánh giá giá xăng dầu để xem xét bình ổn sẽ dựa trên giá bán lẻ do các doanh nghiệp đầu mối công bố, đại diện cho phần lớn sản lượng tiêu thụ trên thị trường.

Một điểm đáng chú ý là cơ chế bình ổn chỉ được kích hoạt khi giá xăng dầu trong nước tăng bất thường, tăng liên tiếp trong vòng một tháng với mức cộng dồn từ 20% trở lên, có nguy cơ tác động tiêu cực đến kinh tế vĩ mô, lạm phát và đời sống người dân.

Trong trường hợp đó, các cơ quan quản lý sẽ phối hợp đánh giá cung – cầu, biến động giá thế giới, chi phí cấu thành giá trong nước, tồn kho, sản xuất và nhập khẩu. Trên cơ sở này, phương án bình ổn sẽ được đề xuất để cơ quan có thẩm quyền xem xét quyết định.

Lo ngại chính sách phản ứng chậm

Dù đánh giá dự thảo có nhiều điểm tích cực, một số chuyên gia cho rằng việc đặt ngưỡng 20% có thể khiến chính sách phản ứng chậm so với thực tế thị trường.

Xăng dầu là mặt hàng có sức lan tỏa rất lớn. Giá nhiên liệu tăng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đi lại hay vận tải, mà còn nhanh chóng tác động đến giá thành sản xuất và dịch vụ.

Trong thực tế, doanh nghiệp thường điều chỉnh giá cước hoặc chi phí đầu vào ngay khi giá xăng tăng qua vài kỳ điều hành, chứ không chờ đến khi mức tăng lên tới 20%.

Khi kỳ vọng tăng giá lan rộng, thị trường có thể tự điều chỉnh trước khi các biện pháp bình ổn được kích hoạt. Khi đó, công cụ bình ổn sẽ khó phát huy vai trò “giảm sốc” ban đầu.

Một số ý kiến đề xuất, cân nhắc quy định về ngưỡng cụ thể để kích hoạt cơ chế bình ổn giá xăng dầu 

Cần cơ chế linh hoạt hơn

Theo các chuyên gia, việc điều hành giá xăng dầu không nên chỉ dựa vào một ngưỡng cứng.

Ngoài mức tăng giá, nhiều yếu tố khác cũng cần được tính đến như tốc độ tăng, tần suất tăng, biến động địa chính trị, tỷ giá, chi phí logistics hay nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Một số ý kiến cho rằng nên xây dựng cơ chế cảnh báo nhiều cấp độ. Khi giá tăng nhẹ nhưng kéo dài, cơ quan quản lý có thể tăng giám sát và đánh giá nguồn cung. Khi biến động mạnh hơn, có thể sử dụng các công cụ như thuế, phí hoặc quỹ bình ổn.

Chỉ khi thị trường xuất hiện cú sốc lớn mới cần áp dụng các biện pháp can thiệp mạnh hơn.

Một số chuyên gia cũng đặt vấn đề: nếu giá tăng tới 20% và quỹ bình ổn được sử dụng hết nhưng giá vẫn tiếp tục leo thang, chính sách sẽ xử lý ra sao. Vì vậy, bên cạnh quỹ bình ổn, việc sử dụng linh hoạt các công cụ thuế cũng được đề xuất để giúp điều hành giá hiệu quả hơn.