Bán lẻ và cơn khát tăng trưởng

Doanh nghiệp bán lẻ muốn tăng trưởng nhưng lại đứng trước những người tiêu dùng đang siết chặt ví tiền.

Bức tranh bán lẻ Việt Nam giai đoạn 2025–2026 đang cho thấy một nghịch lý rõ nét: tăng trưởng kinh tế duy trì tích cực, thị trường chứng khoán khởi sắc, nhưng người tiêu dùng vẫn thắt chặt chi tiêu. Theo các phân tích mới nhất, vấn đề không nằm ở thu nhập mà ở tâm lý tái tích lũy sau giai đoạn cạn tiền dự trữ vì đại dịch.

Năm 2025, VN-Index tăng mạnh khoảng 37,5% (tính đến đầu tháng 12), song mức tăng phân hóa sâu trong nhóm cổ phiếu bán lẻ. Thế Giới Di Động (MWG) bật tăng hơn 41% nhờ tái cấu trúc hiệu quả, PET hưởng lợi từ câu chuyện thoái vốn. Ngược lại, Masan Group (MSN), Digiworld (DGW) hay FPT Retail (FRT) chỉ tăng nhẹ, trong khi PNJ ghi nhận diễn biến kém tích cực.

Theo ông Michael Kokalari (VinaCapital), dù thu nhập khả dụng tăng, sức mua thực tế chỉ tăng khoảng 5% trong năm 2025 do người dân ưu tiên tiết kiệm. Tỷ lệ tiết kiệm đã lên tới 30% thu nhập, cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước COVID-19. Xu hướng này được dự báo kéo dài đến giữa năm 2026. Các khảo sát tiêu dùng cũng cho thấy Tết 2026 sẽ thiên về “gọn nhẹ, thực dụng” thay vì chi tiêu mạnh tay.

Trước thực tế đó, các doanh nghiệp bán lẻ buộc phải vẽ lại bản đồ tăng trưởng. MWG chuyển từ mở rộng số lượng sang tối ưu chất lượng, đặt mục tiêu tăng trưởng kép 15%/năm và lên kế hoạch Bách Hóa Xanh Bắc tiến từ 2026 với khoảng 1.000 cửa hàng mới mỗi năm. Masan đặt cược lớn vào mảng FMCG và hệ thống WinCommerce, sử dụng dữ liệu và A.I để tối ưu vị trí mở cửa hàng và danh mục hàng hóa, hướng tới quy mô 10.000 điểm bán trong 5 năm tới. Digiworld theo đuổi chiến lược M&A và mở rộng danh mục phân phối, đặt mục tiêu tăng trưởng 15–25%/năm.

Bước sang 2026, ngành bán lẻ được dự báo bước vào giai đoạn thanh lọc khốc liệt. Việc siết thuế, bỏ thuế khoán và bắt buộc hóa đơn điện tử sẽ khiến kênh truyền thống thu hẹp nhanh, tạo dư địa cho bán lẻ hiện đại mở rộng thị phần. Tuy nhiên, chỉ những doanh nghiệp có năng lực tài chính, dữ liệu, công nghệ và khả năng thấu hiểu hành vi tiêu dùng mới có thể trụ vững.

Thị trường bán lẻ Việt Nam được kỳ vọng đạt 309 tỷ USD năm 2025 và 546 tỷ USD năm 2030, nhưng tăng trưởng sẽ không còn dễ dàng. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng tính toán, “giá rẻ” không còn là tất cả — bán được hay không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp chứng minh được giá trị gì cho từng đồng tiền chi ra.