Bài học từ 'kỳ tích sông Hán' đặt ra hướng đi nào cho kinh tế Việt?

Hành trình vươn mình từ một quốc gia kiệt quệ sau chiến tranh để trở thành nền kinh tế hàng đầu thế giới của Hàn Quốc, hay còn gọi là "Kỳ tích sông Hán", mang lại những bài học vô giá cho Việt Nam trong bối cảnh hiện nay.

Theo TS. Bùi Ngọc Sơn, nguyên Trưởng phòng Kinh tế quốc tế thuộc Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, xuất phát điểm của Hàn Quốc những năm 1950-1960 chỉ tương đương Việt Nam với GDP đầu người khoảng 100 USD. Tuy nhiên, chỉ trong vòng 26 năm, quốc gia này đã gia nhập OECD và nâng mức thu nhập lên gần 10.000 USD. Thành công này gắn liền với quyết tâm chính trị sắt đá của chính quyền cựu Tổng thống Park Chung-hee qua việc cải cách nông thôn và đặc biệt là chiến lược hình thành các Chaebol – những tập đoàn gia đình được Nhà nước lựa chọn để dẫn dắt các lĩnh vực then chốt.

Bản chất của mô hình Chaebol là sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và tư nhân, nơi Chính phủ hỗ trợ tối đa về vốn và chính sách nhưng buộc doanh nghiệp phải cam kết đạt chỉ tiêu xuất khẩu khắt khe. TS. Bùi Ngọc Sơn dẫn chứng trường hợp của Hyundai hay Samsung: họ từng phải đối mặt với những nhiệm vụ bất khả thi trong các lĩnh vực hoàn toàn mới, nhưng nhờ sự hỗ trợ chuyển giao công nghệ từ Nhà nước và áp lực thị trường toàn cầu, các tập đoàn này đã bứt phá từ lắp ráp giá rẻ sang làm chủ công nghệ lõi như chip bán dẫn và pin xe điện. Dù mô hình này từng bộc lộ hạn chế về tính minh bạch dẫn đến cuộc khủng hoảng 1997-1998, nhưng quá trình tái cấu trúc sau đó đã giúp các Chaebol trở thành những gã khổng lồ dẫn dắt công nghệ nguồn của thế giới.

Hiện nay, khi Việt Nam trở thành "cứ điểm" sản xuất chiến lược của các Chaebol, điển hình là việc 60% điện thoại Samsung toàn cầu được sản xuất tại đây, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn nhưng cũng đầy thách thức. TS. Bùi Ngọc Sơn lưu ý rằng các Chaebol thường vận hành theo hệ sinh thái khép kín với hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh đi kèm, khiến doanh nghiệp nội địa khó tham gia sâu vào các khâu giá trị cao. Dù khối doanh nghiệp Hàn Quốc đóng góp hơn 30% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, nhưng sự tham gia của phía Việt Nam vẫn chủ yếu ở mức linh kiện cơ bản và bao bì. Chuyên gia nhấn mạnh bài học cốt lõi từ Hàn Quốc cho Việt Nam chính là sự kết hợp giữa thị trường năng động và tầm nhìn chiến lược của Nhà nước. Việt Nam cần chuyển dịch từ lợi thế lao động giá rẻ sang làm chủ công nghệ nguồn, đồng thời tập trung nguồn lực hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân nội địa có khát vọng quốc tế để xây dựng nền công nghiệp hỗ trợ vững mạnh, từ đó nâng cao giá trị thực chất trong chuỗi cung ứng toàn cầu.