#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

AI đặt lệnh chứng khoán: Bước thử nghiệm cần thiết, nhưng dữ liệu và kiểm soát rủi ro mới là nền tảng

Đề xuất cho phép nhà đầu tư chuyên nghiệp thử nghiệm dùng AI đặt lệnh chứng khoán là bước đi đáng chú ý trong quá trình số hóa thị trường vốn Việt Nam. Theo dự thảo Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán, Bộ Tài chính đề xuất tối đa 1.000 nhà đầu tư chuyên nghiệp được tham gia thử nghiệm ứng dụng AI trong đầu tư, cùng các giải pháp fintech khác như tạo lập thị trường, tư vấn đầu tư, Open API và RegTech.

Về bản chất, đây không chỉ là việc cho AI tự động mua bán cổ phiếu. Mô hình được đề xuất cho phép công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ cung cấp giải pháp thuật toán để khách hàng tự thiết kế nguyên tắc đầu tư, sau đó AI có thể đặt lệnh, chỉnh sửa lệnh hoặc cơ cấu danh mục theo nhu cầu. Điều này đưa thị trường tiến gần hơn tới mô hình giao dịch có hệ thống, nơi quyết định đầu tư dựa nhiều hơn vào dữ liệu, quy tắc và khả năng xử lý thời gian thực.

Điểm tích cực là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát giúp nhà quản lý quan sát rủi ro trước khi mở rộng đại trà. Việc giới hạn số lượng nhà đầu tư tham gia, giới hạn phạm vi cổ phiếu và yêu cầu tổ chức cung cấp giải pháp đáp ứng tiêu chuẩn an toàn tài chính sẽ giúp giảm nguy cơ công nghệ mới tạo ra biến động ngoài tầm kiểm soát. Thời gian thử nghiệm tối đa 5 năm cũng cho phép thị trường có đủ dữ liệu để đánh giá chi phí, lợi ích và các lỗ hổng pháp lý.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất không nằm ở việc “mua một mô hình AI”. Theo bài viết, triển khai một mô hình AI có thể chỉ mất vài tuần, nhưng xây dựng nền tảng dữ liệu đủ chuẩn hóa và tin cậy để AI vận hành có thể cần 2–3 năm. Đây mới là điểm quyết định. Nếu dữ liệu đầu vào sai, thiếu chuẩn hóa hoặc không phản ánh đầy đủ thanh khoản, biên độ, trạng thái lệnh và rủi ro thị trường, thuật toán càng chạy nhanh thì sai lệch càng có thể bị khuếch đại.

Việc cổ phiếu được dùng AI đầu tư hoặc tạo lập thị trường không nằm trong rổ VNX All Share cũng cho thấy cơ quan quản lý đang chọn cách thử nghiệm ở phạm vi thận trọng. VNX All Share hiện gồm 329 cổ phiếu niêm yết với vốn hóa hơn 7,1 triệu tỷ đồng, nên việc loại nhóm này khỏi phạm vi thử nghiệm giúp hạn chế ảnh hưởng trực tiếp tới các cổ phiếu vốn hóa lớn và chỉ số chung trong giai đoạn đầu.

Ở góc nhìn công ty chứng khoán, AI đặt lệnh có thể mở ra một lớp sản phẩm mới: chiến lược định lượng cá nhân hóa, quản trị danh mục tự động, cảnh báo rủi ro, tối ưu lệnh và tư vấn dựa trên dữ liệu. Công ty nào sở hữu dữ liệu sạch, hạ tầng giao dịch ổn định, khả năng kiểm soát thuật toán và năng lực bảo mật tốt sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ hơn trong giai đoạn chuyển đổi số.

Nhưng mặt trái là rủi ro vận hành và rủi ro đạo đức tăng lên. AI có thể đặt lệnh nhanh, nhưng không tự chịu trách nhiệm pháp lý. Vì vậy, thị trường cần quy định rõ ai chịu trách nhiệm khi thuật toán gây thiệt hại, khi hệ thống lỗi, khi dữ liệu sai, khi AI tạo lệnh bất thường hoặc khi chiến lược bị lợi dụng để thao túng giá. Đây là lý do RegTech, giám sát giao dịch thời gian thực và cơ chế ngắt khẩn cấp phải đi cùng với AI giao dịch.

Với nhà đầu tư, AI nên được nhìn như công cụ hỗ trợ kỷ luật đầu tư, không phải “máy in tiền”. Một thuật toán tốt có thể giúp giảm cảm xúc, chuẩn hóa quy tắc mua bán và phản ứng nhanh hơn với dữ liệu thị trường. Nhưng nếu người dùng không hiểu nguyên tắc vận hành, không kiểm soát giới hạn lỗ, không quản trị tỷ trọng và không đánh giá lại mô hình trong điều kiện thị trường thay đổi, AI có thể khiến rủi ro diễn ra nhanh hơn thay vì thấp hơn.

Tóm lại, thử nghiệm AI đặt lệnh chứng khoán là bước đi cần thiết để Việt Nam bắt kịp xu hướng fintech toàn cầu và nâng chuẩn hạ tầng thị trường vốn. Nhưng thành công của chính sách không phụ thuộc vào việc AI “thông minh” đến đâu, mà phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, giới hạn thử nghiệm, trách nhiệm pháp lý, an ninh mạng, kiểm soát thuật toán và năng lực giám sát của cơ quan quản lý. Trong giai đoạn đầu, AI nên được coi là công cụ tăng kỷ luật và hiệu quả giao dịch, không phải lời hứa thay thế hoàn toàn năng lực phân tích của con người.