Hãy tưởng tượng một con đường cao tốc mà cứ 5 thùng dầu trên thế giới thì có 1 thùng phải đi qua. Giờ con đường đó bị chặn. Đó chính là eo biển Hormuz kể từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột Mỹ, Israel và Iran leo thang khiến tuyến hàng hải này gần như tê liệt. IEA gọi đây là "đợt đứt gãy nguồn cung lớn nhất lịch sử thị trường dầu mỏ".

Hậu quả đến rất nhanh. Giá dầu Brent nhảy từ 71 USD/thùng lên gần 128 USD chỉ trong vòng hơn một tháng. GDP toàn cầu bị kéo giảm ước tính 2,9 điểm phần trăm. Tại Việt Nam, mỗi ngành phản ứng theo một cách rất khác nhau. Ngành dầu khí và năng lượng hưởng lợi trực tiếp khi giá dầu thế giới tăng vọt, doanh thu từ khai thác và lọc hóa dầu được đẩy lên cao. Ngành phân bón cũng bắt sóng mạnh khi giá urê toàn cầu tăng 65% so với đầu năm, tuy nhiên đây là con dao hai lưỡi vì chi phí khí đầu vào chiếm tới 60% giá thành sản xuất cũng đang leo thang theo.

Ở chiều ngược lại, hàng không chịu thiệt nặng nề nhất. Chi phí nhiên liệu bay tăng vọt, 15% lưu lượng hàng không toàn cầu bị gián đoạn do đóng cửa không phận, và IATA cảnh báo nguồn cung nhiên liệu bay có thể mất nhiều tháng để phục hồi dù Hormuz mở cửa trở lại. Vận tải biển thì phân hóa: giá thuê tàu tăng có lợi cho các hãng tàu nội Á, nhưng thương mại quốc tế co hẹp lại gây áp lực lên hệ thống cảng và logistics. Đáng lo ngại nhất là ngành nông sản, thủy sản xuất khẩu: cước vận chuyển tăng 25 đến 35%, phân bón đầu vào đắt đỏ, biên lợi nhuận bị ép mỏng từ cả hai phía.

Khủng hoảng Hormuz cho thấy một thực tế rõ ràng: khi "yết hầu" năng lượng toàn cầu bị bóp nghẹt, không ngành nào đứng ngoài cuộc. Giá dầu tăng kéo theo chi phí sản xuất, vận chuyển, phân bón, nhiên liệu bay đều tăng, rồi từ đó đẩy lạm phát lên cao và làm chậm tăng trưởng kinh tế. Điều đáng suy ngẫm nhất là sự kiện này nhắc nhở rằng nền kinh tế Việt Nam, với độ mở thương mại rất lớn và phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, sẽ luôn dễ bị tổn thương trước bất kỳ cú sốc địa chính trị nào xảy ra cách xa hàng nghìn cây số.