Tối 2/7, Tổng thống Mỹ Donald J. Trump bất ngờ tuyên bố đã đạt được một thỏa thuận thương mại song phương với Việt Nam. Nội dung bao gồm:

- Mỹ sẽ áp thuế 20% lên tất cả hàng hóa xuất xứ Việt Nam, và 40% nếu phát hiện có dấu hiệu “lách xuất xứ” từ nước thứ ba (đặc biệt là Trung Quốc).

- Đổi lại, Việt Nam mở toàn bộ thị trường cho hàng hóa Mỹ, với mức thuế suất 0% – bao gồm cả ngành ô tô (SUV) mà Trump đề cập.

Mình đọc thì thấy đây không đơn thuần là một deal “đôi bên cùng có lợi”. Nó giống như một thế trận mới mà Mỹ đang chủ động vẽ lại, trong đó Việt Nam sẽ không còn được “tự do xuất khẩu giá rẻ” như trước.

Tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2024: ~400 tỷ USD. trong đó:

300 tỷ USD đến từ doanh nghiệp FDI, chủ yếu trong lĩnh vực điện tử, công nghệ cao, dệt may – với tỷ lệ nội địa hóa thấp, phụ thuộc mạnh vào nguyên liệu nhập khẩu.

~100 tỷ USD từ doanh nghiệp Việt, gồm:

- 50 tỷ USD từ nông nghiệp (tỷ lệ nội địa hóa >90%)

- 50 tỷ USD từ công nghiệp, nhưng giá trị thực giữ lại trong nước chỉ khoảng 35%, tương đương ~17 tỷ USD.

Tức là: chỉ khoảng 4–5% tổng kim ngạch xuất khẩu thực sự “thuộc về Việt Nam” dưới góc độ chuỗi giá trị.

Nếu thuế được áp theo tỷ lệ linh kiện nước ngoài (hoặc theo mức độ tham gia chuỗi giá trị thực), thì:

- Các sản phẩm “Made in Vietnam” nhưng phụ thuộc nhiều vào linh kiện từ Trung Quốc (như điện thoại, điện tử...) sẽ chịu rủi ro thuế rất cao.

- Doanh nghiệp Việt sản xuất thật, kiểm soát tốt nguyên liệu (thủy sản, nông sản, một số may mặc...) có cơ hội giữ vững lợi thế cạnh tranh.

- Nguy cơ xuất khẩu hộ, nhưng phải chịu trách nhiệm thật là hoàn toàn có thể xảy ra.

Với mình, đây không còn là chuyện thuế, mà là bài toán phát triển lâu dài, muốn đất nước vươn mình thì chúng ta phải làm chủ công nghệ lõi, làm chủ dây chuyền sản suất.

- Nếu chúng ta cứ mãi là “nhà máy thuê ngoài” thì không sớm thì muộn, thế giới cũng sẽ đặt lại câu hỏi: “Anh có thật sự làm ra sản phẩm không, hay chỉ lắp ráp và dán nhãn?”

- Chúng ta cần những chính sách khuyến khích nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đầu tư vào chuỗi cung ứng Việt Nam – nếu không muốn vừa mất thị trường – vừa mất chủ quyền sản xuất.

- Mỹ đang chơi ván cờ mới, và Việt Nam buộc phải nâng cấp vai trò trong chuỗi giá trị toàn cầu.

- Xuất khẩu không thể chỉ dựa vào số lượng, mà phải là giá trị thực, do chính chúng ta tạo ra.

Còn mọi người thấy thế nào về vấn đề này ?