Xóa thế độc tôn, thị trường vàng mới thôi bất ổn

Việc xóa bỏ độc quyền nhập khẩu và sản xuất vàng miếng được kỳ vọng sẽ giúp thị trường vàng minh bạch, cạnh tranh hơn. Khi nguồn cung được đa dạng hóa, giá vàng trong nước có thể tiến gần hơn với giá thế giới, giảm rủi ro đầu cơ và biến động bất thường.

Việc mở cửa nhập khẩu vàng, nếu được triển khai một cách minh bạch và kiểm soát tốt, không chỉ góp phần bình ổn thị trường trong ngắn hạn mà còn là bước đi cần thiết để xóa bỏ dần thế độc quyền đã lỗi thời – một nút thắt kéo dài nhiều năm trong chính sách quản lý vàng.

Ngân hàng Nhà nước đang đề xuất sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng theo hướng xóa bỏ cơ chế độc quyền trong sản xuất và nhập khẩu vàng miếng, đồng thời mở rộng quyền nhập khẩu cho các ngân hàng và doanh nghiệp. Đây được xem là bước đi cần thiết trong bối cảnh năng lực giám sát thị trường đã được nâng cao, tổ chức thị trường chặt chẽ hơn và các điều kiện kinh tế vĩ mô cho phép Nhà nước rút lui khỏi vai trò "người chơi", tập trung vào chức năng quản lý cao nhất.

Việc nới hạn mức nhập khẩu vàng, tuy nhiên, phải được tính toán thận trọng, nhất là trong điều kiện dự trữ ngoại hối của Việt Nam hiện ở mức tương đối thấp – khoảng 80 tỷ USD, tương đương 3 tháng nhập khẩu, chạm ngưỡng khuyến nghị tối thiểu của IMF. Nhập khẩu vàng quy mô lớn có thể ảnh hưởng trực tiếp tới tỷ giá, trong khi VND đang chịu sức ép mất giá khoảng 2,8% từ đầu năm đến nay dù USD Index đã giảm mạnh. Do đó, chính sách điều hành cần tìm điểm cân bằng, đảm bảo vừa ổn định thị trường vàng, vừa không gây xáo trộn trên thị trường ngoại hối.

Việc cho phép ngân hàng thương mại tham gia sản xuất vàng miếng là không phù hợp, bởi đây không phải chức năng truyền thống của ngân hàng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, ngân hàng thương mại chủ yếu đảm nhận vai trò phân phối, giữ hộ vàng, thay vì trực tiếp sản xuất.

Liên quan tới việc thành lập sàn vàng, phương án phù hợp với Việt Nam là sàn giao dịch hàng hóa theo mô hình COMEX, thay vì sàn giao dịch tài khoản vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro và đã từng gây ra những hệ lụy nghiêm trọng trong quá khứ. Một sàn giao dịch hàng hóa minh bạch sẽ giúp thị trường vàng trong nước tiến gần hơn tới giá quốc tế, cập nhật liên tục và phản ánh đúng cung - cầu thực tế.

Tự do hóa thị trường vàng chắc chắn sẽ khiến cầu đầu tư biến động theo từng thời điểm, đặc biệt trong các đợt sốt giá toàn cầu. Tuy nhiên, về lâu dài, khi nguồn cung được đảm bảo, tâm lý thị trường sẽ ổn định hơn. Đồng thời, cần đi kèm các quy định minh bạch hóa giao dịch để hạn chế các hoạt động đầu cơ, rửa tiền – góp phần làm cầu vàng trở nên thực chất, lành mạnh và định hướng đúng vai trò trong hệ thống tài chính quốc gia.