Xăng giảm nhưng phở, xôi vẫn đắt: Người tiêu dùng chịu thiệt?

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng cho rằng chi phí xăng dầu tuy chỉ chiếm khoảng 5 - 10% trực tiếp trong giá thành một tô phở, nhưng tác động lan tỏa của nó có thể ảnh hưởng đến 20 - 30% tổng chi phí do liên quan đến vận chuyển và logistics.

“Trong kinh tế học vi mô, chi phí xăng dầu là chi phí đầu vào gián tiếp nhưng có tác động lan tỏa rất lớn”, ông Dũng nhận định.

Theo ông, về lý thuyết, khi chi phí biến đổi như xăng dầu giảm, giá bán lẻ cần được điều chỉnh giảm để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và kích cầu. Tuy nhiên, thực tế thị trường Việt Nam lại mang tính phi đối xứng, giá tăng nhanh nhưng giảm chậm. Đây là hiện tượng "hiệu ứng bánh răng", tức là giá có xu hướng cứng nhắc đi xuống.

Ông phân tích, có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này. Thứ nhất là tâm lý lo ngại giá xăng sẽ tăng trở lại, khiến người bán không muốn điều chỉnh giá liên tục. Thứ hai là chi phí thực đơn, việc thay đổi giá kéo theo chi phí in ấn, thông báo và vận hành.

Ngoài ra, khi người tiêu dùng đã quen với mức giá mới, các hàng quán sẽ tận dụng ngưỡng chấp nhận này để duy trì lợi nhuận. Cạnh tranh trong phân khúc ăn uống bình dân cũng chưa đủ mạnh để tạo áp lực giảm giá, bởi yếu tố vị trí và tiện lợi thường lấn át yếu tố giá.

Ở góc độ chi phí, ông Dũng cho rằng xăng dầu không phải là yếu tố duy nhất. Các chi phí cố định như mặt bằng, nhân công, điện nước thường chỉ tăng chứ ít khi giảm, tạo thành “lá chắn” để các hàng quán giữ giá.

Quan trọng hơn, trong nền kinh tế thị trường, giá bán không chỉ phụ thuộc vào chi phí mà còn vào cung – cầu và giá trị cảm nhận của khách hàng. Khi người tiêu dùng vẫn chấp nhận mức giá mới, động lực giảm giá sẽ không mạnh.

Dù vậy, chuyên gia cảnh báo việc giữ giá cao trong thời gian dài có thể phản tác dụng. Khi thu nhập không tăng, sức mua sẽ suy giảm, buộc người tiêu dùng thay đổi hành vi.

Thực tế đã cho thấy dấu hiệu này đang diễn ra, lượng khách tại nhiều quán ăn giảm 30 - 40%, người dân chuyển sang tự nấu ăn hoặc tìm kiếm lựa chọn rẻ hơn.

Ông Dũng nhận định nếu tình trạng này kéo dài, các hàng quán có thể mất khách hàng trung thành và thiệt hại có thể sẽ lớn hơn so với khoản lợi nhuận từ việc giữ giá cao.

Theo ông, giải pháp không chỉ nằm ở việc can thiệp hành chính mà còn ở sự minh bạch thông tin thị trường. Khi người tiêu dùng có đầy đủ thông tin, họ sẽ “bỏ phiếu bằng ví tiền”, buộc các hộ kinh doanh phải điều chỉnh giá theo quy luật cạnh tranh.

Câu chuyện giá phở, xôi, bánh mì… không giảm theo giá xăng là bức tranh thu nhỏ của thị trường bán lẻ Việt Nam, nơi các yếu tố chi phí, tâm lý và cạnh tranh đan xen phức tạp.

Ở đó, người tiêu dùng mong muốn giá cả hợp lý, phản ánh đúng chi phí. Người bán lại cần đảm bảo lợi nhuận và sự ổn định trong kinh doanh. Còn thị trường vận hành theo quy luật riêng, không phải lúc nào cũng đi theo lý thuyết.

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, việc tìm ra điểm cân bằng giữa các bên là không dễ. Tuy nhiên, một điều rõ ràng, nếu giá cả không phản ánh đúng thực tế, thị trường sẽ tự điều chỉnh bằng cách khắc nghiệt nhất là người tiêu dùng sẽ rời bỏ.

Và khi đó, bài toán không còn là “giữ giá hay giảm giá”, mà là giữ được khách hay không.