"Vũ khí tối thượng" của Iran không nằm trong lò phản ứng hạt nhân

Với gần 20% lượng dầu thế giới lưu thông qua một "khe cửa hẹp" dài 34km, Iran không cần kích nổ bom nguyên tử để tạo ra một cuộc khủng hoảng tầm cỡ lịch sử.

Trong nhiều thập niên, thế giới luôn tập trung theo dõi chương trình hạt nhân của Iran: từ các cơ sở làm giàu uranium, máy ly tâm cho đến khả năng nước này chế tạo vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, bên cạnh câu chuyện hạt nhân, Iran còn nắm trong tay một lợi thế chiến lược trực tiếp hơn nhiều: vị trí địa lý.

Eo biển Hormuz nếu bị phong tỏa có thể làm rung chuyển kinh tế toàn cầu. 

Eo biển Hormuz – hành lang hàng hải nằm giữa Iran và Oman – là tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Gần 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua tuyến đường này mỗi ngày.

Chỉ cần tuyến đường này bị phong tỏa hoặc gián đoạn trong thời gian ngắn, thị trường năng lượng toàn cầu có thể lập tức rúng động.

Thực tế, thị trường đã phản ứng trước nguy cơ căng thẳng leo thang. Giá dầu WTI có thời điểm vượt 110 USD/thùng, khi giới giao dịch tính đến rủi ro địa chính trị tại khu vực.

“Điểm nghẽn” của hệ thống dầu mỏ thế giới

Trên bản đồ, eo biển Hormuz có vẻ đủ rộng để tàu thuyền di chuyển dễ dàng. Nhưng vận tải biển thực tế lại bị giới hạn trong các tuyến hàng hải cố định nhằm tránh va chạm.

Tại Hormuz, dòng chảy dầu mỏ toàn cầu bị “nén” vào hai làn vận tải chính, mỗi làn chỉ rộng khoảng 2 dặm, ngăn cách bởi một vùng đệm hẹp.

Điều đó khiến tuyến đường quan trọng nhất của hệ thống năng lượng toàn cầu trở thành một điểm nghẽn chiến lược.

Làn vận tải phía bắc nằm khá gần bờ biển Iran, cho phép lực lượng nước này giám sát và kiểm soát khu vực bằng nhiều loại vũ khí như tên lửa chống hạm, máy bay không người lái, pháo binh và radar ven bờ.

Trong khi đó, các siêu tàu chở dầu – có thể vận chuyển tới 2 triệu thùng dầu mỗi chuyến – di chuyển khá chậm và theo lộ trình dễ dự đoán, khiến chúng trở thành mục tiêu tương đối dễ bị đe dọa.

Chỉ cần rủi ro cũng đủ làm thị trường rung chuyển

Ngoài tên lửa, thủy lôi hải quân được xem là công cụ hiệu quả để làm tê liệt các tuyến hàng hải hẹp.

Trong nhiều năm, Iran đã phát triển năng lực này. Trên thực tế, chỉ cần một số lượng thủy lôi nhỏ – hoặc thậm chí chỉ cần nguy cơ hiện hữu – cũng có thể khiến các hãng tàu và công ty bảo hiểm tạm dừng hoạt động.

Điểm nghẽn trên eo biển Hormuz tạo cho Iran một lợi thế chiến lược trong việc kiểm soát dòng chảy năng lượng toàn cầu. 

Không cần phải đánh chìm nhiều tàu chở dầu. Chỉ một sự cố cũng đủ khiến vận tải thương mại qua khu vực gần như dừng lại.

Các chuyên gia quân sự gọi đây là chiến lược chống tiếp cận/khu vực cấm: không cần đánh bại hải quân đối phương, chỉ cần khiến tuyến đường trở nên quá nguy hiểm để sử dụng.

Vì sao thị trường đặc biệt nhạy cảm?

Phần lớn dầu xuất khẩu từ khu vực Vịnh Ba Tư vẫn phải đi qua eo biển Hormuz.

Một số quốc gia như Saudi Arabia hay UAE đã xây dựng đường ống để giảm phụ thuộc vào tuyến đường này, nhưng năng lực thay thế vẫn khá hạn chế.

Vì vậy, nếu dòng chảy dầu bị gián đoạn, ngay cả trong thời gian ngắn, thị trường năng lượng toàn cầu có thể chịu cú sốc lớn.

Tác động không chỉ dừng ở giá nhiên liệu. Chi phí vận tải, lạm phát và tăng trưởng kinh tế toàn cầu đều có thể bị ảnh hưởng.

Đòn bẩy chiến lược đầy rủi ro

Dù vậy, việc đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz cũng mang lại rủi ro lớn cho chính Iran, bởi xuất khẩu dầu của nước này cũng phụ thuộc vào tuyến đường này.

Ngoài ra, một động thái như vậy có thể kéo theo phản ứng quân sự mạnh mẽ từ Mỹ và các đồng minh nhằm bảo vệ tuyến vận tải năng lượng quan trọng.

Tuy nhiên, ngay cả khi không phong tỏa hoàn toàn, chỉ cần làm gia tăng rủi ro tại Hormuz, Iran cũng đã nắm trong tay một đòn bẩy chiến lược đủ sức gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.