Vốn mỏng, cơ hội hẹp: Khi thị trường tín dụng siết chặt

Việc bỏ trần tín dụng từ năm 2026 sẽ chấm dứt cơ chế “quota” kéo dài nhiều năm, mở đường cho một cuộc chơi mới dựa trên năng lực vốn và quản trị rủi ro. Ngân hàng vốn mạnh sẽ có cơ hội bứt phá, trong khi những đơn vị yếu buộc phải tăng vốn hoặc chấp nhận tụt lại, dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý.

Việc xóa bỏ room tín dụng đã mở ra một kỷ nguyên mới, nơi năng lực vốn quyết định vị thế của mỗi ngân hàng. Những "ông lớn" với hệ số CAR cao sẽ có cơ hội bứt tốc, trong khi những "tay chơi" yếu hơn sẽ phải chấp nhận tụt lại hoặc tìm cách củng cố. Đây là một cuộc sàng lọc tất yếu, nhưng liệu cơ quan quản lý đã chuẩn bị đủ công cụ để kiểm soát rủi ro, đảm bảo hệ thống tài chính không bị xáo trộn?

Tại phiên họp Chính phủ tháng 7, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Ngân hàng Nhà nước xóa bỏ hạn mức tăng trưởng tín dụng từ năm 2026, đồng thời ban hành bộ tiêu chuẩn mới để hệ thống ngân hàng vận hành theo hướng hiệu quả, lành mạnh và bền vững.

Động thái này được giới chuyên gia đánh giá là “bước ngoặt” trong điều hành chính sách tiền tệ, chấm dứt cơ chế “quota tín dụng” đã tồn tại nhiều năm, chuyển từ quản lý hành chính sang thị trường, mở rộng dư địa cho khu vực tư nhân tiếp cận vốn.

TS. Ngô Ngọc Quang ví von: “Room tín dụng giống như giới hạn tốc độ trên cao tốc tài chính. Chúng ta xây cao tốc để hội nhập, nhưng lại đặt biển hạn chế tốc độ”. Việc gỡ bỏ room đồng nghĩa với việc các ngân hàng phải vận hành theo chuẩn mực cao hơn, hướng tới Basel III và mục tiêu nâng hạng thị trường Việt Nam.

Tuy nhiên, “cuộc chơi” giai đoạn mới sẽ không còn chia đều, mà phân hóa mạnh theo năng lực vốn. Các ngân hàng thương mại cổ phần như Techcombank, VPBank, MB – vốn duy trì CAR 12–15% – sẽ có lợi thế bứt phá. Ngược lại, nhóm ngân hàng quốc doanh với CAR chỉ 8–10%, quy mô tài sản lớn nhưng khó tăng vốn do Nhà nước nắm chi phối, sẽ phải tính đến phương án củng cố nền tảng vốn nếu không muốn tụt lại.

Theo SHS, nguyên tắc mới là “năng lực thực chất quyết định tăng trưởng”. Ngân hàng nào vốn mạnh, quản trị rủi ro tốt, CAR cao sẽ được mở rộng tín dụng nhiều hơn, thay vì chờ NHNN “nới room” như trước. Điều này buộc các nhà băng chủ động tăng vốn, cải thiện quản trị để tạo dư địa tăng trưởng.

Tuy nhiên, việc gỡ bỏ hạn mức không đồng nghĩa “mở van” tín dụng tự do. Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ nợ xấu, áp lực lạm phát và cạnh tranh thiếu lành mạnh. Đại diện Agribank nhấn mạnh: “Ngay cả khi bỏ room, ngân hàng vẫn phải lập kế hoạch tín dụng phù hợp, tuân thủ chuẩn an toàn vốn và quản trị rủi ro”.

Thực tế, NHNN đang chuẩn bị nền tảng quản lý chặt chẽ, trong đó Thông tư 14/2025 về tỷ lệ CAR và bộ đệm an toàn vốn được xem là bước đệm cho cơ chế mới. TS. Nguyễn Trí Hiếu khẳng định: “Không thể để tổng nợ nền kinh tế tăng vô kiểm soát, phải kiểm soát tín dụng phù hợp để tránh bất ổn vĩ mô”.

Để triển khai thành công, theo TS. Nguyễn Đức Độ, cần ba điều kiện then chốt: giảm nợ xấu về mức an toàn; thiết lập hệ thống giám sát tài chính thời gian thực ứng dụng AI để phát hiện rủi ro; và có chế tài đủ mạnh để đảm bảo kỷ luật thị trường. Khi những điều kiện này được đáp ứng, việc bỏ room tín dụng sẽ trở thành cú hích cho một hệ thống ngân hàng hiện đại, minh bạch và cạnh tranh công bằng.