"Vết xe đổ" quá khứ: Thận trọng khi mở sàn vàng

Sàn vàng chính thức không chỉ là cú hích cần thiết để minh bạch hóa và liên thông thị trường vàng trong nước với thế giới, mà còn là giải pháp then chốt “đánh thức” nguồn vốn vàng nhàn rỗi, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Tuy nhiên, bài toán quản lý chặt chẽ và mô hình vận hành thực tiễn vẫn là thách thức không thể bỏ qua.

Theo CEO Nguyễn Minh Tuấn của AFA Capital, trong kỷ nguyên biến động dữ dội của môi trường quốc tế, việc xây dựng một sàn vàng chính quy, vận hành dưới sự kiểm soát nghiêm ngặt, không chỉ là giải pháp cấp bách mà còn là bước chiến lược bắt buộc để bảo vệ thị trường và củng cố niềm tin nhà đầu tư.

Mới đây, Thủ tướng đã giao cho Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu xây dựng sàn giao dịch vàng với nguyên tắc người dân được tự do giao dịch, đồng thời tách bạch rõ ràng giữa quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng. Đây được xem như bước chuyển mang tính bước ngoặt nhằm minh bạch hóa thị trường vàng trong nước và nâng tầm giá trị tài sản quốc gia.

Giới chuyên gia nhìn nhận tích cực về sáng kiến này, kỳ vọng sàn vàng chính thức sẽ khơi thông nguồn vốn vàng “ngủ yên” trong dân cư, đồng thời thu hẹp khoảng cách chênh lệch giá vàng nội địa so với thế giới, hiện đang lên tới hơn 10%. Nếu được triển khai hiệu quả, sàn vàng không chỉ là kênh giao dịch minh bạch mà còn là đòn bẩy đưa thị trường vàng nội địa hội nhập sâu rộng với thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, sự dè dặt không phải không có cơ sở. Việt Nam từng trải qua giai đoạn bùng nổ các sàn vàng từ năm 2007, khi sàn vàng ACB khai sinh, thu hút hàng nghìn tài khoản và hàng chục ngàn lệnh giao dịch mỗi ngày. Nhưng sự phát triển thiếu kiểm soát, nhập nhằng giữa vàng vật chất, vàng tài khoản và giao dịch phái sinh đã dẫn đến những bất ổn nghiêm trọng, buộc Thủ tướng phải ra quyết định đóng cửa các sàn vàng vào cuối năm 2009.

CEO Nguyễn Minh Tuấn của AFA Capital phân tích rõ: điểm mấu chốt của thất bại là sự lẫn lộn giữa các khái niệm vàng thực – vàng ảo. Vàng vật chất là tài sản hữu hình, có thể cầm nắm và lưu giữ, trong khi vàng tài khoản và CFDs chỉ là công cụ phái sinh dựa trên biến động giá, không đi kèm vàng thật. Sự nhập nhèm này tạo ra rủi ro lớn cho nhà đầu tư và thị trường, khiến hệ thống phải gánh chịu hậu quả nặng nề.

Theo ông Tuấn, thời điểm hiện tại đòi hỏi phải thay đổi tư duy về vàng. Nghị định 24 đã loại bỏ vàng khỏi lưu thông tiền tệ, củng cố vị thế đồng Việt Nam, mở đường cho việc xây dựng một sàn vàng chính quy, minh bạch và được kiểm soát nghiêm ngặt. Sàn vàng vật chất, với cơ chế quản lý rạch ròi giữa chức năng Nhà nước và kinh doanh, là mô hình an toàn và khả thi nhất.

Việc học hỏi từ các thị trường lớn như sàn vàng Thượng Hải (Trung Quốc), LBMA (Anh) hay IIBX (Ấn Độ) là bài học quan trọng. Các sàn này chỉ giao dịch vàng thật, không dùng đòn bẩy tài chính, hoạt động dưới sự giám sát chặt chẽ của ngân hàng trung ương hoặc cơ quan quản lý, giúp thị trường ổn định và bền vững.

Để vận hành hiệu quả, Việt Nam cần tạo điều kiện thuận lợi cho nhập khẩu vàng chính ngạch, đảm bảo nguồn cung ổn định, đồng thời áp dụng hệ thống hóa đơn điện tử, phần mềm quản lý hiện đại nhằm tăng cường minh bạch và kiểm soát. Bên cạnh đó, nâng cao nhận thức tài chính cho người dân về bản chất và vai trò của vàng sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giá và khơi thông dòng vốn vàng hiệu quả hơn.

Ông Tuấn nhấn mạnh, thành công của Ấn Độ trong việc huy động vàng nhàn rỗi qua sàn vàng quốc gia là hình mẫu đáng học hỏi. Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng nguồn lực vàng trong dân để giảm áp lực lên chính sách tiền tệ truyền thống, tạo ra cú hích cho nền kinh tế trong bối cảnh quốc tế biến động khó lường.