Vật liệu tăng, nhà thầu "mắc kẹt"

Giá đất đắp tại Quảng Ngãi cao hơn 26% so với giá công bố, đá dăm 1x2 cao hơn 87%, còn xi măng PC40 chênh gần 33%. Với các hợp đồng trọn gói, đơn giá cố định, cú sốc đầu vào đang trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của nhà thầu xây dựng.

Giá thép, xi măng và các vật liệu xây dựng khác tăng liên tục, khiến chi phí sản xuất của các doanh nghiệp ngành xây dựng và bất động sản tăng đáng kể, đặt ra thách thức lớn cho biên lợi nhuận.

Tại Quảng Ngãi, 20 doanh nghiệp xây dựng vừa gửi kiến nghị tập thể, phản ánh tình trạng khan hiếm vật liệu và giá thị trường tăng mạnh khiến nhiều công trình rơi vào cảnh càng thi công càng chịu áp lực chi phí.

Sự chênh lệch thể hiện rõ ở đất đắp: giá công bố 33.180 đồng/m³, trong khi giá thực tế khoảng 42.000 đồng/m³. Đá dăm 1x2 từ mức 245.454 đồng/m³ lên khoảng 460.000 đồng/m³. Xi măng PC40 có giá công bố 1,205 triệu đồng/tấn nhưng giá thị trường khoảng 1,6 triệu đồng/tấn.

Không chỉ giá tăng, nguồn cung cũng trở thành nút thắt. Một số mỏ đã hết sản lượng hoặc đóng cửa, trong khi các mỏ còn hoạt động chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Khi vật liệu khan hiếm, chi phí vận chuyển và thời gian huy động cũng tăng, tạo thêm áp lực lên tổng chi phí công trình.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp cho biết chi phí thực tế của dự án có thể tăng 10–30%, tùy loại công trình. Với hợp đồng trọn gói hoặc đơn giá cố định, nhà thầu khó chuyển toàn bộ phần tăng thêm sang chủ đầu tư.

Đây là bài toán đặc biệt nhạy cảm với nhóm doanh nghiệp xây dựng tham gia đầu tư công. Giá dự thầu được xác lập trước nhưng chi phí đầu vào biến động trong quá trình thi công có thể khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp, dòng tiền bị kéo căng và tiến độ giải ngân chịu ảnh hưởng.

Một khảo sát khác trong năm 2026 cho thấy tại TP.HCM, giá cát và đá xây dựng đến cuối quý II đã tăng lần lượt khoảng 73% và 63% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy áp lực không chỉ xuất hiện ở một địa phương.

Với ngành xây dựng, vấn đề vì thế không đơn thuần là “giá vật liệu tăng”. Điểm nghẽn nằm ở độ trễ giữa giá thị trường, giá công bố, dự toán và cơ chế điều chỉnh hợp đồng. Nếu khoảng cách này kéo dài, nhà thầu có thể giảm tốc thi công hoặc hạn chế tham gia những gói thầu có biên an toàn thấp.

Ở chiều ngược lại, việc mở thêm nguồn cung mỏ, cập nhật đơn giá sát thị trường và điều chỉnh cơ chế hợp đồng có thể giúp giảm áp lực chi phí, đồng thời hạn chế nguy cơ chậm tiến độ các dự án lớn.