Vàng sắp có "hộ chiếu" truy xuất?

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa công bố dự thảo Thông tư mới về quản lý đo lường và chất lượng vàng, bổ sung nhiều quy định chặt chẽ từ tiêu chuẩn hàm lượng, kiểm định cân đo đến truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Khung pháp lý mới được kỳ vọng nâng cao tính minh bạch và chuẩn hóa thị trường vàng.

Nếu được ban hành trong năm 2026, Thông tư sẽ thay thế quy định hiện hành sau hơn một thập kỷ, tác động trực tiếp tới doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng, đồng thời tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Dự thảo Thông tư quy định chi tiết các tiêu chuẩn kỹ thuật về độ tinh khiết vàng, hàm lượng vàng và yêu cầu khắt khe đối với thiết bị đo lường. Cân dùng để xác định khối lượng vàng phải có độ chính xác phù hợp, ví dụ cân đến 200g phải có độ chia kiểm ≤ 1 mg. Các thiết bị này phải được kiểm định bởi tổ chức được chỉ định. Khối lượng vàng thực tế không được nhỏ hơn khối lượng công bố, với giới hạn sai số cho phép tùy theo khối lượng. Phương pháp xác định hàm lượng vàng phải sử dụng thiết bị được hiệu chuẩn theo tiêu chuẩn TCVN ISO/IEC 17025.

Vàng trang sức, mỹ nghệ được phân hạng theo độ tinh khiết (phần nghìn - ‰) hoặc Kara (K), với quy đổi chuẩn xác định rõ ràng. Vàng miếng và vàng nguyên liệu nhập khẩu phải có hàm lượng vàng từ 99,5% trở lên. Vật liệu hàn phải có độ tinh khiết tối thiểu tương đương sản phẩm chính, trừ một số trường hợp đặc biệt. Được phép dùng kim loại nền khác vàng để tăng độ bền nhưng phải xử lý bề mặt và công bố rõ ràng. Sản phẩm chứa vật liệu nhồi phải thông báo cụ thể không phải hợp kim vàng nguyên chất.

Các tổ chức, cá nhân kinh doanh vàng phải tự công bố tiêu chuẩn áp dụng và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Thông tin công bố có thể thể hiện tại nơi kinh doanh, trên bao bì, nhãn hàng hóa hoặc website. Trên nhãn đi kèm phải ghi đầy đủ tên hàng hóa, địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, xuất xứ, khối lượng vàng, khối lượng vật gắn và thông tin cảnh báo. Dự thảo quy định các mã ký hiệu cụ thể như G.P (vàng bọc, mạ), G.F (nhồi vật liệu khác), C (lớp phủ phi kim loại) để người dùng dễ nhận biết.

Dự thảo khuyến khích các đơn vị áp dụng hệ thống truy xuất bằng mã QR, mã số mã vạch hoặc hệ thống thông tin điện tử. Dữ liệu cần có bao gồm tên sản phẩm, đơn vị sản xuất/nhập khẩu, khối lượng, hàm lượng vàng và thời gian sản xuất. Quy trình kiểm tra được quy định rõ ràng để đảm bảo tính khách quan. Phương pháp không phá hủy (XRF) dùng để kiểm tra nhanh, còn phương pháp phá hủy (Hỏa luyện, ICP-OES) áp dụng khi có tranh chấp hoặc vàng có độ tinh khiết cao.

Nếu kết quả lần đầu không đạt, doanh nghiệp có quyền yêu cầu thử nghiệm lại tại tổ chức khác được chỉ định. Cơ quan kiểm tra phải hoàn trả mẫu sau thử nghiệm, và nếu mẫu bị phá hủy hoặc biến dạng phải chi trả chi phí gia công, đóng gói lại. Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia chỉ định tổ chức thử nghiệm và chủ trì kiểm tra nhà nước. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo thực hiện kiểm tra, thanh tra và báo cáo định kỳ.

Thông tư dự kiến có hiệu lực vào năm 2026 và sẽ thay thế Thông tư số 22/2013/TT-BKHCN. Đối với sản phẩm vàng đã lưu thông trước ngày Thông tư có hiệu lực, nếu đáp ứng quy định cũ vẫn được tiếp tục lưu thông. Các đơn vị được khuyến khích thực hiện theo quy định mới về ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc.