Vàng miếng "mở cửa": Ai sẽ được "chọn mặt gửi vàng"?

Ngân hàng Nhà nước đang hoàn thiện dự thảo Nghị định 24, xóa độc quyền sản xuất vàng miếng, thay bằng cơ chế cấp phép theo vốn và năng lực. Việc này nhằm kiểm soát thị trường, tăng nguồn cung và minh bạch giao dịch vàng.

Khi Nhà nước phá vỡ thế độc quyền vàng miếng, cánh cửa sản xuất sẽ rộng mở cho những "tay chơi" lớn: doanh nghiệp vàng có vốn điều lệ trên 1.000 tỷ đồng và ngân hàng sở hữu trên 50.000 tỷ đồng vốn. Quyết sách này không chỉ mở ra kỷ nguyên cạnh tranh mới mà còn là cú hích mạnh mẽ, đưa thị trường vàng Việt Nam tiến gần hơn tới chuẩn mực quốc tế.

Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Nghị định 24 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, hướng đến xóa bỏ cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng. Thay vào đó, thị trường sẽ được kiểm soát bằng cách cấp hạn mức, giấy phép nhập khẩu theo từng đợt cho tổ chức tín dụng và doanh nghiệp đủ điều kiện.

Cụ thể, để được xem xét cấp phép sản xuất vàng miếng, doanh nghiệp phải có vốn điều lệ tối thiểu 1.000 tỷ đồng, ngân hàng từ 50.000 tỷ đồng trở lên. Các tổ chức này cũng buộc phải có tên trong danh sách được Ngân hàng Nhà nước cấp phép mua, bán kim loại quý, đồng thời không vi phạm các quy định hoặc nếu có thì đã khắc phục hoàn tất.

Hiện tại, 38 tổ chức — bao gồm một số “đầu ngành” như PNJ, DOJI, SJC — đủ điều kiện kinh doanh mua, bán vàng miếng. Tuy nhiên, nếu xét theo vốn điều lệ, chỉ một số ít đủ sức tham gia sản xuất. Về phía ngân hàng, Vietcombank, VPBank, Techcombank, BIDV, MB, VietinBank, Agribank đều có vốn trên 50.000 tỷ đồng, đủ để được xem xét.

Những năm qua, giới phân tích nhiều lần chỉ ra độc quyền vàng miếng SJC, cộng với nguồn cung khan hiếm, đã đẩy giá vàng trong nước luôn cao hơn thế giới, đôi lúc chênh đến 20 triệu đồng mỗi lượng. Tình trạng này khích dòng vốn đổ vào vàng, biến thị trường luôn nóng, khan hiếm, xếp hàng mua khi giá biến động.

Những bất cập từ cơ chế độc quyền buộc Ngân hàng Nhà nước phải can thiệp bằng cách sử dụng ngoại tệ từ Quỹ Bình ổn và Dự trữ ngoại hối quốc gia để nhập khẩu vàng, sau khi kiểm định, gia công rồi đưa ra thị trường.

Dự thảo cũng yêu cầu các giao dịch mua, bán vàng từ 20 triệu đồng trở lên bắt buộc phải thanh toán qua tài khoản, thay vì bằng tiền mặt, nhằm minh bạch, tiện kiểm soát dòng chảy tài chính.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng khích dòng nguồn cung bằng cách cho phép các tổ chức đủ điều kiện nhập khẩu vàng miếng, vàng nguyên liệu để sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Các đơn vị này cũng được mua, bán lại nguyên liệu nếu đối tác cùng có giấy phép. Tuy nhiên, họ chỉ được nhập khẩu từ các nhà sản xuất được Hiệp hội Thị trường vàng London (LMBA) công nhận, đồng thời phải công bố minh bạch hàm lượng, tiêu chuẩn, cũng như ban hành quy định nội bộ về xuất nhập khẩu, sản xuất.

Trước thời gian này, các tổ chức chỉ được phép nhập khẩu vàng để tái xuất, hoàn toàn không được mua về để sản xuất, gia công tại thị trường nội địa. Suốt một thời gian dài, khan hiếm nguồn vàng nguyên liệu luôn là một nút thắt, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sản xuất, kinh doanh của các nhà hoàn kim trong nước.