Vàng đắt chưa chắc lãi cao: Bảo Tín Minh Châu và cú trượt dài lợi nhuận

Bảo Tín Minh Châu là doanh nghiệp vàng lâu đời do ông Vũ Minh Châu sáng lập, có doanh thu hàng nghìn tỷ đồng nhưng lợi nhuận và số thuế nộp hàng năm lại rất thấp, khiến công ty bị đưa vào diện thanh tra liên ngành giữa năm 2024.

Dù hoạt động xuyên suốt trong lĩnh vực kinh doanh vàng – một trong những kênh tài sản tăng nóng nhất năm 2023 – Bảo Tín Minh Châu chỉ báo lãi ròng vỏn vẹn 4,5 tỷ đồng. Con số ấy, tính theo giá niêm yết của chính doanh nghiệp vào ngày 1/4, thậm chí không đủ để mua nổi 50 lượng vàng SJC – sản phẩm mà họ trực tiếp phân phối mỗi ngày.

Bảo Tín Minh Châu – cái tên quen thuộc trong ngành kim hoàn Việt Nam – được sáng lập bởi ông Vũ Minh Châu, một doanh nhân sinh ra trong gia đình có truyền thống kinh doanh lâu đời. Trên website chính thức, doanh nghiệp này khẳng định cội nguồn thương hiệu bắt đầu từ chính người mẹ của ông Châu – bà Lương Thị Điểm – người phụ nữ từng được tin cậy giao việc bán vàng, để rồi từ một gánh hàng nhỏ lẻ, bà đã đặt viên gạch đầu tiên cho cửa hiệu vàng bạc mang tên “Bảo Tín”.

Bảo Tín Minh Châu khởi đầu là doanh nghiệp tư nhân và chính thức chuyển đổi thành Công ty TNHH vào năm 1995. Trải qua gần ba thập kỷ phát triển, công ty hiện sở hữu 3 cơ sở kinh doanh tại Hà Nội và mạng lưới hơn 200 đại lý trên cả nước, với hai dòng sản phẩm chủ lực là Vàng rồng Thăng Long và vàng trang sức cao cấp.

Tính đến tháng 5/2018, doanh nghiệp có vốn điều lệ 100 tỷ đồng. Trong đó, ông Vũ Minh Châu nắm giữ tới 90,17% cổ phần (tương ứng 90,17 tỷ đồng), còn lại là ông Vũ Phương Nam với 9,83 tỷ đồng, chiếm 9,83%. Đến tháng 6/2024, Bảo Tín Minh Châu nâng vốn điều lệ lên 300 tỷ đồng. Tỷ lệ góp vốn thay đổi theo hướng ngày càng tập trung hơn: ông Vũ Minh Châu sở hữu 96,723% cổ phần (tương ứng 290,12 tỷ đồng), trong khi ông Phương Nam vẫn giữ nguyên phần vốn góp cũ.

Suốt nhiều năm, ông Vũ Minh Châu (sinh năm 1953) là Tổng Giám đốc kiêm người đại diện pháp luật của công ty. Tuy nhiên, đến tháng 6/2023, vị trí này đã được chuyển giao cho bà Phạm Lan Anh (sinh năm 1976). Theo hồ sơ đăng ký, công ty có tổng cộng 158 lao động.

Lợi nhuận "mỏng như tờ giấy", đóng thuế "nhẹ như lông hồng"

Trong năm 2023, doanh thu thuần của Bảo Tín Minh Châu đạt 1.401 tỷ đồng – tăng trưởng mạnh 31,1% so với năm trước. Tuy nhiên, trái ngược với doanh thu khủng, lợi nhuận sau thuế chỉ dừng lại ở mức 4,5 tỷ đồng – mức tăng khiêm tốn 9,8% so với năm 2022 (4,1 tỷ đồng). Các năm trước, kết quả còn thấp hơn: năm 2021 lãi 2 tỷ đồng, năm 2020 lãi 3,1 tỷ đồng.

Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu cũng cho thấy hiệu quả sinh lời ở mức khá thấp: chỉ đạt 4,32% trong năm 2023, 3,9% năm 2022, 1,96% năm 2021 và 3,1% năm 2020.

Tính trong giai đoạn 2019–2023, doanh nghiệp ghi nhận tổng doanh thu gần 4.500 tỷ đồng nhưng chỉ báo lãi ròng vỏn vẹn 15 tỷ đồng – một con số khiến giới quan sát không khỏi đặt dấu hỏi về hiệu quả vận hành cũng như thực tế lợi nhuận.

Không chỉ lợi nhuận thấp, khoản đóng thuế thu nhập doanh nghiệp của Bảo Tín Minh Châu cũng vô cùng “dễ thở”. Cụ thể, trong năm 2023, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp ghi nhận là 1,1 tỷ đồng, nhưng số thuế thực nộp chỉ là 300 triệu đồng. Năm trước đó, mức thuế phải nộp là 1 tỷ đồng nhưng doanh nghiệp cũng chỉ đóng 200 triệu. Tại thời điểm 31/12/2023, chỉ tiêu “thuế và các khoản phải nộp Nhà nước” của công ty là 378 triệu đồng.

Bị thanh tra giữa làn sóng siết quản lý “nhà vàng”

Tháng 6/2023, Bảo Tín Minh Châu chính thức nằm trong danh sách 4 doanh nghiệp kinh doanh vàng bị đưa vào diện thanh tra đặc biệt. Cuộc thanh tra được thực hiện bởi liên ngành gồm Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và Thanh tra Chính phủ – cho thấy mức độ quan tâm đặc biệt của cơ quan chức năng với hoạt động của các “ông lớn” trong ngành vàng.

Theo quyết định được công bố, đoàn thanh tra tập trung vào nhiều nội dung trọng yếu: từ việc tuân thủ pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng, quy định phòng chống rửa tiền, đến chế độ kế toán, sử dụng hóa đơn – chứng từ và nghĩa vụ thuế.

Dư luận sẽ còn tiếp tục theo dõi chặt chẽ liệu sau cuộc “soi chiếu” của cơ quan chức năng, những con số nghèo nàn về lợi nhuận và thuế của một doanh nghiệp bán vàng suốt năm sẽ được lý giải như thế nào – và liệu có còn “ẩn số” nào phía sau sự lặng lẽ sinh lời của thương hiệu kim hoàn tiếng tăm này.