MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Kỹ năng

24HMONEY đã kiểm duyệt

Tỷ phú Elon Musk: Bằng cấp, kinh nghiệm hay tiền bạc sẽ thành vô dụng trong 4 năm nữa

Mới đây, cuộc trò chuyện kéo dài gần ba giờ giữa Elon Musk và Tiến sĩ Peter Diamandis tại nhà máy Tesla Gigafactory, Austin, Texas ngày 22/12/2025 (phát hành ngày 6/1/2026) không phải là một buổi truyền cảm hứng công nghệ theo nghĩa thông thường. Nó giống một bản chẩn đoán lạnh lùng về những trụ cột đã nâng đỡ xã hội hiện đại suốt hàng trăm năm: học vấn, kinh nghiệm nghề nghiệp và tiền tệ.

Trong thế giới mà Elon Musk mô tả, ba giá trị này không biến mất trong một đêm, nhưng đang mất dần vai trò trung tâm nhanh hơn nhiều so với những gì phần lớn xã hội kịp nhận ra. Chúng ta đang chuyển từ kỷ nguyên "tích lũy kiến thức cá nhân" sang kỷ nguyên "truy cập trí tuệ mạng lưới", nơi mà việc bạn "biết gì" không còn quan trọng bằng việc bạn "điều khiển cái gì".

Vô dụng

Cốt lõi trong lập luận của ông chủ Tesla xoay quanh tốc độ học tập của trí tuệ nhân tạo (AI). Trong suốt hơn một thế kỷ qua, tấm bằng đại học là tấm vé thông hành quyền lực nhất để bước vào tầng lớp trung lưu và thượng lưu. Tuy nhiên, logic này đang vấp phải một rào cản không thể vượt qua: tốc độ học tập.

Giá trị của bằng cấp đại học, xét cho cùng, được xây dựng trên hai giả định: tri thức cần thời gian dài để tích lũy và người có bằng cấp cao thường sở hữu lượng tri thức vượt trội so với số đông. Thế nhưng AI đã làm sụp đổ cả hai giả định này cùng lúc.

Trong cuộc trò chuyện với Diamandis, Elon Musk liên tục nhấn mạnh vào tính chất tăng trưởng theo hàm mũ của AI. Trong khi một sinh viên mất bốn năm để tiếp thu những kiến thức nền tảng vốn đã bắt đầu lỗi thời ngay từ khi in ra sách giáo khoa, thì AI chỉ mất vài giây để "nuốt trọn" toàn bộ thư viện tri thức của nhân loại.

Các mô hình mới không chỉ thông minh hơn phiên bản trước, mà còn học nhanh hơn, rẻ hơn và được triển khai trên quy mô toàn cầu gần như tức thì.

Trong bối cảnh đó, bằng cấp vốn là dấu hiệu cho thấy một cá nhân đã "đầu tư thời gian" để học trở nên lỗi nhịp. Khi AI có thể tiếp cận và tổng hợp khối tri thức nhân loại trong thời gian cực ngắn, việc một con người dành bốn hay sáu năm để lấy bằng không còn là lợi thế quyết định.

Điều Elon Musk nói không phải là "đừng học", mà là "đừng nhầm lẫn giữa học và bằng cấp". Khi tri thức trở thành thứ có thể truy cập tức thời thông qua AI, bằng cấp dần mất vai trò như một công cụ sàng lọc đáng tin cậy của thị trường lao động.

Đặc biệt, trong các lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn cao như Y khoa hay Luật pháp, nơi bằng cấp vốn là "pháo đài" kiên cố nhất, AI đang tạo ra một sự thay đổi về bản chất.

Khi robot Optimus có thể thực hiện những ca phẫu thuật phức tạp với độ chính xác tuyệt đối nhờ kinh nghiệm được chia sẻ tức thì từ hàng triệu "đồng nghiệp" robot khác trên toàn thế giới, giá trị của một tấm bằng bác sĩ học 10 năm bỗng chốc bị lung lay.

Tương tự, nếu bằng cấp đại diện cho tri thức, thì kinh nghiệm đại diện cho thời gian sống và làm việc trong nghề. Trong nhiều thập kỷ, kinh nghiệm là thứ không thể rút ngắn. Một bác sĩ phẫu thuật giỏi phải trải qua hàng nghìn ca mổ, một kỹ sư giỏi phải từng mắc sai lầm thực tế. Nhưng AI và robot đang làm thay đổi bản chất của kinh nghiệm.

Thứ từng là tài sản cá nhân, tích lũy suốt 20 hay 30 năm, nay có thể trở thành tài sản dùng chung của máy móc. Khi kinh nghiệm có thể được số hóa, chuẩn hóa và lan truyền với tốc độ gần như bằng không, lợi thế của thâm niên bị bào mòn nhanh chóng.

Một trong những tuyên bố gây sốc nhất của Elon Musk chính là việc AI sẽ đạt đến tầm trí tuệ tổng quát (AGI) vào năm 2026 và vượt qua tổng trí tuệ của 8 tỷ người cộng lại vào năm 2030. Điều này đặt dấu chấm hết cho khái niệm "kinh nghiệm 20 năm".

Trong một thế giới biến thiên theo hàm số mũ, kinh nghiệm tích lũy lâu năm đôi khi lại trở thành một dạng định kiến, ngăn cản con người thích nghi với những quy luật mới. Robot không cần thời gian để "làm quen tay", chúng học thông qua dữ liệu cloud và không bao giờ quên, không bao giờ mệt mỏi.

Lợi thế cạnh tranh duy nhất mà con người từng tự hào là sự lành nghề qua thời gian đang bị san phẳng bởi khả năng sao chép và tối ưu hóa vô hạn của máy móc.

Điều này không có nghĩa con người mất giá trị hoàn toàn, nhưng nó đặt ra một thực tế khó chối cãi: kinh nghiệm lặp lại, kinh nghiệm mang tính quy trình sẽ bị AI vượt qua. Phần kinh nghiệm còn giá trị là phần gắn với phán đoán trong điều kiện mơ hồ, với trách nhiệm xã hội và đạo đức, những thứ hiện vẫn khó lập trình.