Từ vụ VNDirect đến Binance mất 6.36 tỷ USD trong 30 phút: AI đang đẩy hệ thống tài chính vào rủi ro mới

Sự trỗi dậy của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) cùng những biến động vĩ mô khó lường đang đặt hệ thống tài chính trước rủi ro trọng yếu về an ninh mạng.

Áp lực tấn công mạng và rủi ro khi chuyển đổi tài sản số

Tại sự kiện An ninh tài chính số 2026, PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC nhận định việc phát triển hệ thống cảnh báo sớm và ứng dụng công nghệ kháng lượng tử là bắt buộc để duy trì nền kinh tế bền vững.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC. - Ảnh: BTC

Nguyên nhân cốt lõi của các nguy cơ bảo mật hiện nay đến từ khả năng hoạt động 24/24 của AI. So với sức người chỉ rà soát lỗ hổng từ 8 đến 14 tiếng mỗi ngày, AI tìm kiếm điểm yếu liên tục và nhanh hơn, tạo ra các hình thức giả mạo tinh vi và triển khai tấn công với quy mô lớn.

Hệ quả trực tiếp là giá trị tài sản bị chiếm đoạt trong các cuộc tấn công mạng ngày càng lớn. Cụ thể, sàn giao dịch Binance đã bị tin tặc chiếm đoạt 6.36 tỷ USD chỉ trong 30 phút vào ngày 29/10, mức cao nhất từ trước đến nay trong lĩnh vực tiền mã hóa. Trước đó, sàn Bybit cũng ghi nhận mức thiệt hại 1.5 tỷ USD vào ngày 21/02/2025.

Rủi ro này có sự khác biệt lớn về bản chất so với công nghệ truyền thống. Đơn cử, sự cố tại VNDirect (VND) năm 2024 gây gián đoạn giao dịch và lộ thông tin, nhưng dữ liệu có thể khôi phục và tiền không bị mất. Ở chiều ngược lại, với các loại tài sản số, dòng tiền khi bị rút đi gần như không thể truy vết.

Theo ông Huân, khi hệ thống tài chính chuyển đổi sang Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương (CBDC), rủi ro an ninh mạng sẽ gia tăng, buộc các đơn vị phải có phương án ứng phó khẩn cấp liên quan đến công nghệ, quản trị và truyền thông.

Thách thức bẻ khóa từ điện toán lượng tử

Bên cạnh AI, máy tính lượng tử là yếu tố đe dọa trực tiếp đến hạ tầng công nghệ thông tin tài chính. Dù các máy tính lượng tử ở dạng thử nghiệm hiện nay mới đạt 500 - 1,000 Qubits, những máy mạnh nhất của IBM đạt 1,000 - 2,000 Qubits), nhưng yêu cầu kỹ thuật để bẻ khóa hệ thống blockchain đã giảm mạnh từ 100 triệu Qubits xuống chỉ còn 1 triệu Qubits.

Mặc dù đến năm 2030 khó có máy tính lượng tử hoàn chỉnh đạt mức này, ngành tài chính vẫn phải chuẩn bị ứng phó. Giải pháp trước mắt là ứng dụng Mật mã Hậu lượng tử (PQC) - công nghệ kháng lượng tử được xây dựng trên hạ tầng hiện tại. Trong dài hạn, việc phát triển Mật mã Lượng tử chuyên dụng là yếu tố bắt buộc để bảo vệ dữ liệu truyền tải.

Sự cấp thiết của Hệ thống cảnh báo sớm

Không chỉ đối mặt với nguy cơ an ninh số, an ninh tài chính quốc gia còn chịu tác động tiêu cực từ căng thẳng địa chính trị, lạm phát và môi trường lãi suất cao. Biên độ biến động của các tài sản tài chính hiện nay vượt qua cả giai đoạn COVID-19. Cụ thể, giá vàng có thể biến động 100 - 200 USD/oz trong một ngày, điều không bao giờ xảy ra trong 10 năm trước.

Sự thiếu ổn định của hệ thống tài chính dễ tạo ra các cú sốc vĩ mô, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng dài hạn 20 năm của nền kinh tế, ví dụ tốc độ tăng trưởng có thể giảm nhanh từ 10% xuống 5% vào năm kế tiếp nếu hệ thống thiếu ổn định.

Để giải quyết bài toán này, giải pháp được đưa ra là xây dựng Hệ thống Cảnh báo Sớm dựa trên AI và Big Data. Hệ thống sẽ có chức năng dự báo lãi suất, tỷ giá, đánh giá nguy cơ khủng hoảng, từ đó tự động đề xuất các chiến lược kịch bản ứng phó. Tóm lại, hệ thống tài chính hiện đại chỉ có thể trụ vững khi đảm bảo đồng thời hai trụ cột cốt lõi là An ninh Số và An ninh Tài chính.