Từ vụ Bảo Tín Minh Châu, bóc trần chiêu trò "nuôi 2 sổ" của nhiều doanh nghiệp

Vụ việc khởi tố lãnh đạo thương hiệu vàng Bảo Tín Minh Châu vào tháng 4/2026 đã phơi bày một thực trạng nhức nhối trong quản trị doanh nghiệp: sử dụng song song nhiều hệ thống sổ sách kế toán để gian lận thuế.

Theo kết quả điều tra, doanh nghiệp này đã vận hành các phần mềm nội bộ và bảng tính Excel để ghi nhận doanh thu thực tế lên đến 13.700 tỷ đồng, trong khi số liệu kê khai trên phần mềm kế toán chính thức thấp hơn tới 9.700 tỷ đồng. Thủ đoạn này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước khoảng 150 tỷ đồng mà còn là hồi chuông cảnh báo về những rủi ro pháp lý nghiêm trọng khi doanh nghiệp cố tình duy trì cơ chế "hai sổ".

Dưới góc nhìn chuyên môn, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, phân tích rằng bản chất của việc duy trì hai hệ thống sổ sách là nhằm che giấu doanh thu thực tế hoặc kê khống chi phí. Thông thường, dòng tiền chênh lệch từ sổ nội bộ sẽ được luân chuyển qua các tài khoản cá nhân hoặc giao dịch tiền mặt để tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, hành vi này đẩy doanh nghiệp vào thế đối mặt với những hình phạt khắt khe theo quy định mới, với mức phạt vi phạm hành chính có thể lên tới 80 triệu đồng cho hành vi không xuất hóa đơn, và nặng hơn là bị truy thu thuế kèm mức phạt từ 1 đến 3 lần số thuế trốn, thậm chí là xử lý hình sự.

Gánh nặng từ tư duy quản trị lạc hậu

Trước áp lực siết chặt quản lý từ Cục Thuế, một bộ phận doanh nghiệp có xu hướng quay lại sử dụng các công cụ thủ công như Excel để lưu trữ dữ liệu nội bộ nhằm "ẩn mình". Tuy nhiên, chuyên gia Lê Văn Tuấn cảnh báo rằng đây là một bước lùi trong quản trị, chỉ làm gia tăng gánh nặng vận hành mà không mang lại lợi ích thực chất. Việc từ bỏ các phần mềm kế toán chuyên dụng khiến doanh nghiệp mất đi khả năng tự động hóa, dễ xảy ra sai sót trong quá trình nhập liệu thủ công và thiếu đi các tính năng quản trị rủi ro cần thiết. Điều này vô hình trung tạo ra một hệ thống vận hành cồng kềnh, thiếu minh bạch và tốn kém chi phí nhân lực hơn rất nhiều so với các giải pháp công nghệ hiện đại.

Cục Thuế cũng khẳng định sẽ tăng cường phối hợp với các đơn vị cung cấp giải pháp phần mềm để giám sát chặt chẽ dữ liệu, đồng thời thực hiện các biện pháp thanh tra, kiểm tra quyết liệt đối với những hành vi công bố báo cáo tài chính không đồng nhất. Trong bối cảnh các quy định pháp luật ngày càng hoàn thiện và sự phát triển của công nghệ giám sát, việc doanh nghiệp tìm cách đối phó bằng các thủ thuật kế toán thô sơ không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng mà còn tự triệt tiêu cơ hội phát triển bền vững. Chuyên gia nhấn mạnh rằng, thay vì tìm cách "nuôi hai sổ", doanh nghiệp cần tập trung vào việc chuẩn hóa hệ thống kế toán để tối ưu hóa chi phí vận hành và bảo đảm an toàn pháp lý trong dài hạn.