Tư duy ROI trong giáo dục

Trong giờ giải lao đại hội đồng cổ đông FPT hôm qua, có một bạn cổ đông đến hỏi tôi “tại sao đi du học nước ngoài mất rất nhiều tiền mà về Việt Nam lại đi làm những công việc kiếm được ít tiền nhỉ?”.

Vì thời gian có hạn, vả lại ở chỗ đông người, tôi không trả lời bạn ấy, sáng nay rảnh rỗi viết mấy dòng về chủ đề ấy như sau:

Câu hỏi như thế này tôi đã được hỏi rất nhiều lần, từ hai chục năm nay và truyền thông cũng có nhiều bài viết với câu hỏi tương tự, hôm nay tôi chỉ viết lại những gì tôi đã nói trước kia mà thôi.

Tôi cho rằng đi du học nước ngoài là để tích luỹ tri thức quốc tế, trải nghiệm môi trường ở một xã hội tiên tiến, là để tích lũy và đắp nền móng vững chắc cho cả cuộc đời chứ không phải chỉ để kiếm tiền, làm giàu trong dăm năm đầu tiên của sự nghiệp.

Tất nhiên tôi hiểu rằng có những người do điều kiện kinh tế gia đình, họ có sức ép phải có thu nhập cao ngay những năm đầu của sự nghiệp. Thế nhưng nên nhớ rằng việc tích lũy kiến thức, kinh nghiệm và mối quan hệ xã hội trong những năm đầu tiên, nó giống như nền móng của ngôi nhà, móng có chắc thì ngôi nhà mới xây cao tầng được.

Không phải ai đi làm cũng đặt mục tiêu kiếm tiền, làm giàu, nhất là kiếm tiền, làm giàu nhanh ngay từ những năm đầu tiên sau khi tốt nghiệp. Rất nhiều người họ coi những năm đầu tiên của sự nghiệp là trải nghiệm và tiếp tục học qua thực tế để tích luỹ thêm kiến thức, kinh nghiệm, tạo dựng mối quan hệ xã hội và chính kiến thức, kinh nghiệm và mối quan hệ xã hội ấy là nền tảng vững chắc, sẽ tự tạo ra tiền bạc trong tương lai.

Với rất nhiều người, làm việc là để thoả mãn khát vọng và niềm đam mê của bản thân. Thực tế đã minh chứng rằng những người có khát vọng lớn, theo đuổi đam mê, làm đúng sở trường họ không những chỉ thành công trong công việc mà còn hạnh phúc trong cuộc sống, tuy họ không đặt mục tiêu kiếm tiền và làm giàu nhưng tiền bạc nó tự đến, trái ngược lại “người càng nhăm nhăm kiếm tiền, tiền càng không đến”.

Câu hỏi của bạn cổ đông kia phản ánh một tâm lý khá phổ biến hiện hay “Tư duy ROI” của nhà đầu tư, tức là tư duy tỷ lệ lợi nhuận trên đầu tư. Tư duy này coi việc đi du học là một thương vụ đầu tư tài chính thuần túy, nên họ muốn “thu hồi vốn” ngay lập tức là logic dễ hiểu.

Thế nhưng cuộc đời không phải là một thương vụ đầu tư ngắn hạn mà là một dự án dài hạn, dài 50-60 năm, thậm chí 80 năm, thế nên cần có tư duy dài hạn, muốn bay xa thì cần tạo dựng một đường băng dài để có thể cất cánh cao hơn thay vì chỉ nhảy vọt một đoạn ngắn, muốn thu được quả ngọt thì rễ cây phải bám sâu, bám chắc vào lòng đất.

Hãy nhìn câu chuyện của Jensen Huang, trước khi đưa Nvidia trở thành đế chế 4.820 tỷ USD lớn nhất thế giới, Jensen đã dành nhiều năm làm kỹ sư tại LSI Logic và AMD, mãi đến năm 30 tuổi ông mới cùng hai người bạn khởi nghiệp. Chưa hết, Nvidia lận đận hơn hai chục năm, có lúc cận kề phá sản, nhưng nhờ cái “móng” công nghệ vững chắc, Nvidia trở thành người dẫn đầu cuộc cách mạng AI, vốn hóa lần lượt vượt trên 1000 tỷ USD vào năm 2017, trên 2000 tỷ USD (2019), 3000 tỷ USD và giờ là 4.820 tỷ USD.

Ví dụ tương tự như Nvidia nhiều lắm, ngay xung quanh chúng ta cũng rất nhiều, ở mức nhỏ hơn, nhưng đáng để suy ngẫm.